W uroczystym otwarciu programu (14 lipca) wzięli udział przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, w tym Wiceminister Sprawiedliwości Sławomir Pałka, Ministra ds. polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz i Wicewojewoda Warmińsko-Mazurski Mateusz Szauer.

Kluczem do bezpieczeństwa jest samodzielność. Znajomość przysługujących praw, mechanizmów działania oszustów oraz wiedza o tym, gdzie szukać pomocy, pozwalają seniorom podejmować przemyślane decyzje i skutecznie chronić swoje interesy.

Deklarujemy pomoc w organizacji spotkań na poziomie powiatów. Zapewnimy udział ekspertów i fachowców: notariuszy, radców prawnych czy przedstawicieli sądów. Zależy nam na tym, aby niezbędna wiedza rzeczywiście dotarła bezpośrednio do seniorów - podkreślił wiceminister sprawiedliwości Sławomir Pałka.

Wiceminister zwrócił również uwagę na efekt skali - uczestnicy szkoleń podzielą się nową wiedzą z bliskimi i sąsiadami .

Nawet krótka rozmowa na klatce schodowej o tym, jak nie dać się oszukać, może okazać się niezwykle pomocna – podkreślił wiceminister  Pałka.

6 filarów bezpiecznego i świadomego seniora

Inicjatywa ma charakter kompleksowy i koncentruje się na wszechstronnej edukacji oraz ochronie starszego pokolenia w sześciu kluczowych obszarach:

• Cyberbezpieczeństwo – ochrona przed zagrożeniami w internecie i bezpieczne korzystanie z sieci.
• Ochrona przed oszustwami – skuteczne metody obrony przed wyłudzeniami majątkowymi (np. popularną metodą „na wnuczka”).
• Przeciwdziałanie przemocy – reagowanie i walka z przemocą domową.
• Zarządzanie majątkiem – bezpieczne i świadome przeprowadzanie darowizn, spisywanie testamentów oraz zawieranie umów dożywocia.
• Prawa konsumenta – unikanie nieuczciwych praktyk rynkowych i pułapek zakupowych.
• Zdrowie i finanse – znajomość praw pacjenta oraz uprawnień emerytalnych.

Eksperci łączą siły dla bezpieczeństwa seniorów

Gwarancją wysokiego poziomu merytorycznego programu jest udział wybitnych specjalistów – od praktyków wymiaru sprawiedliwości i notariuszy, po policjantów i rzeczników praw seniora. Projekt wspierają najważniejsze instytucje w kraju, w tym Komenda Główna Policji, NASK, Biuro Rzecznika Praw Pacjenta, ZUS, UOKiK oraz Krajowa Rada Notarialna.

Ministerstwo Sprawiedliwości zaprasza do udziału w kolejnych spotkaniach edukacyjnych, które wyposażą seniorów w bezcenną wiedzę i dadzą im większe poczucie pewności w codziennym życiu. Kolejne spotkanie planowane jest 22 lipca we Wrocławiu.

HARMONOGRAM SPOTKAŃ INAUGURACYJNYCH PROGRAM ŚWIADOMY SENIOR - BEZPIECZNY SENIOR
województwo	termin	miejsce
lubelskie	22 maja 2026 r. godz. 11.00-14.00	Lubelski Urząd Wojewódzki ul. Spokojna 4 20-914 Lublin
pomorskie	2 czerwca 2026 r. godz. 11.00-14.00	Centrum Nauki Hewelianum ul. Gradowa 6/Gradowa Góra/ 80-802 Gdańsk
łódzkie	8 czerwca 2026 r. godz. 11.00-14.00	Uniwersytet Łódzki Aula im. prof. Wacława Szuberta ul. Lindleya 3/5 90-131 Łódź
małopolskie	12 czerwca 2026 godz. 12.00-15.00	Kampus Wielicki, ul. Piłsudskiego 105 32-020 Wieliczka
śląskie	25 czerwca 2026 godz. 10.00-14.00	Pałac Młodzieży im. Prof. A. Kamińskiego ul. Mikołowska 26 40-066 Katowice
podkarpackie	10 lipca 2026 godz. 11.00-14.00	Podkarpacki Urząd Wojewódzki - Sala Kolumnowa im. Ojców Niepodległości ul. Grunwaldzka 15 35-959 Rzeszów
warmińsko-mazurskie	14 lipca 2026 godz. 11.00 – 14:00	Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki al. Marszałka Józefa Piłsudskiego 7/9, 10-575 Olsztyn
dolnośląskie	22 lipca 2026 r. godz. 11.00 – 14:00	Dolnośląski Urząd Wojewódzki we Wrocławiu Pl. Powstańców Warszawy 1 50-153 Wrocław
lubuskie	10 września 2026 r.	Gorzów Wielkopolski (adres w uzgodnieniu)
zachodniopomorskie	9 września 2026 r.	Szczecin (adres w uzgodnieniu)
wielkopolskie	16 września 2026 r.	Poznań (adres w uzgodnieniu)
kujawsko-pomorskie	23 września 2026 r.	Bydgoszcz (adres w uzgodnieniu)
opolskie	termin w uzgodnieniu	Opole (adres w uzgodnieniu)
podlaskie	termin w uzgodnieniu	miejsce w uzgodnieniu
mazowieckie	termin w uzgodnieniu	miejsce w uzgodnieniu

Fot. Szymon Tarnowski, W-MUW

W wydarzeniu (10 lipca br.) udział wzięli przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, w tym Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek, Ministra ds. polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz, Wojewoda podkarpacka Teresa Kubas-Hul oraz lokalni urzędnicy.

To wyjątkowy program, w ramach którego organizujemy serię spotkań i warsztatów dla seniorów. Ich celem jest przygotowanie starszego pokolenia na wyzwania i zagrożenia współczesnego świata. W projekt zaangażowali się liczni eksperci: policjanci, sędziowie, notariusze, radcy prawni oraz adwokaci. Ponadto specjaliści z NASK-u szkolą uczestników z zakresu cyberbezpieczeństwa, ucząc ich, jak bezpiecznie poruszać się po sieci - mówił minister Waldemar Żurek.

Program ma charakter kompleksowy, a jego głównym celem jest tworzenie bezpiecznej i świadomej społeczności seniorów poprzez wyposażenie ich w realne narzędzia do ochrony swoich praw i majątku.

Edukacja i ochrona starszego pokolenia

Inicjatywa skupia się na wszechstronnej edukacji i ochronie seniorów w sześciu kluczowych obszarach:

• Cyberbezpieczeństwo oraz ochrona przed zagrożeniami w sieci,
• Przeciwdziałanie oszustwom majątkowym (w tym popularną metodą „na wnuczka”),
• Walka z przemocą domową,
• Zarządzanie majątkiem (m.in. kwestie testamentów, darowizn i umów dożywocia),
• Ochrona praw konsumenckich,
• Uprawnienia emerytalne oraz prawa pacjenta w ochronie zdrowia.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że kluczowe jest dotarcie z tą inicjatywą do jak najszerszego grona starszych osób. Wskazał przy tym na wyzwania związane ze starzeniem się społeczeństwa oraz na pilną potrzebę ochrony seniorów w ich codziennym życiu.

Chciałbym, aby seniorzy w tym pięknym wieku mieli niezachwiane poczucie, że państwo polskie dba o tych, którzy je budowali i wciąż tworzą jego tożsamość – dodał.

Ekspercka wiedza w służbie seniorom

Za merytoryczną stronę projektu „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior” odpowiada grono wybitnych specjalistów – w tym przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości, funkcjonariusze Policji, notariusze oraz obrońcy praw seniora. Wysoki poziom szkoleń gwarantuje partnerstwo strategicznych instytucji państwowych: Komendy Głównej Policji, NASK, Biura Rzecznika Praw Pacjenta, ZUS, UOKiK oraz Krajowej Rady Notarialnej.

Ministerstwo Sprawiedliwości zachęca wszystkich seniorów do udziału w cyklu spotkań edukacyjnych, które mają na celu wzmocnienie ich poczucia bezpieczeństwa oraz przekazanie niezbędnej wiedzy prawnej i praktycznej. Kolejne spotkanie planowane jest 14 lipca w Olsztynie.

HARMONOGRAM SPOTKAŃ INAUGURACYJNYCH PROGRAM ŚWIADOMY SENIOR - BEZPIECZNY SENIOR
województwo	termin	miejsce
lubelskie	22 maja 2026 r. godz. 11.00-14.00	Lubelski Urząd Wojewódzki ul. Spokojna 4 20-914 Lublin
pomorskie	2 czerwca 2026 r. godz. 11.00-14.00	Centrum Nauki Hewelianum ul. Gradowa 6/Gradowa Góra/ 80-802 Gdańsk
łódzkie	8 czerwca 2026 r. godz. 11.00-14.00	Uniwersytet Łódzki Aula im. prof. Wacława Szuberta ul. Lindleya 3/5 90-131 Łódź
małopolskie	12 czerwca 2026 godz. 12.00-15.00	Kampus Wielicki, ul. Piłsudskiego 105 32-020 Wieliczka
śląskie	25 czerwca 2026 godz. 10.00-14.00	Pałac Młodzieży im. Prof. A. Kamińskiego ul. Mikołowska 26 40-066 Katowice
podkarpackie	10 lipca 2026 godz. 11.00-14.00	Podkarpacki Urząd Wojewódzki - Sala Kolumnowa im. Ojców Niepodległości ul. Grunwaldzka 15 35-959 Rzeszów
warmińsko-mazurskie	14 lipca 2026 godz. 11.00 – 14:00	Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki al. Marszałka Józefa Piłsudskiego 7/9, 10-575 Olsztyn
dolnośląskie	22 lipca 2026 r. godz. 11.00 – 14:00	Dolnośląski Urząd Wojewódzki we Wrocławiu Pl. Powstańców Warszawy 1 50-153 Wrocław
lubuskie	10 września 2026 r.	Gorzów Wielkopolski (adres w uzgodnieniu)
zachodniopomorskie	9 września 2026 r.	Szczecin (adres w uzgodnieniu)
wielkopolskie	16 września 2026 r.	Poznań (adres w uzgodnieniu)
kujawsko-pomorskie	23 września 2026 r.	Bydgoszcz (adres w uzgodnieniu)
opolskie	28 września 2026 r.	Opole (adres w uzgodnieniu)
podlaskie	termin w uzgodnieniu	miejsce w uzgodnieniu
mazowieckie	termin w uzgodnieniu	miejsce w uzgodnieniu

Zdjęcia: Paweł Mazurek/MS

Baza zdjęć dla mediów: MS_GOV_PL’s albums | Flickr

W wydarzeniu uczestniczyli Wicepremier i Minister Cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Cyfryzacji Dariusz Standerski, Minister ds. Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu Maciej Berek, Zastępca Szefa Kancelarii Prezydenta RP Adam Andruszkiewicz, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz oraz Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak. Gospodarzem spotkania był Mariusz Haładyj, Prezes Najwyższej Izby Kontroli.

Ministerstwo Sprawiedliwości reprezentował Podsekretarz Stanu Sławomir Pałka.

Bezpieczeństwo w sieci priorytetem resortu sprawiedliwości

Zapewnienie bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym pozostaje jednym z priorytetów Ministerstwa Sprawiedliwości. Właśnie dlatego w marcu tego roku powołano Zespół ds. bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w świecie cyfrowym. Eksperci aktualnie przygotowują raport z rekomendacjami. Głównym elementem proponowanych rozwiązań będzie objęcie karalnością godzących w dobra prawne dzieci i młodzieży deepfake’ów o charakterze seksualnym, jak również wzmocnienie pozycji dzieci i młodzieży w postępowaniu karnym, na etapie ich przesłuchiwania w trybie opisanym w art. 185a i 185c k.p.k.

Konieczność podjęcia działań potwierdzają także najnowsze dane zawarte w raporcie „Internet dzieci 2026”. Środowisko cyfrowe stało się jednym z podstawowych obszarów funkcjonowania dzieci i młodzieży, a obecność najmłodszych w internecie ma charakter powszechny. Autorzy raportu podkreślają, że dzieci korzystają na co dzień z mediów społecznościowych, komunikatorów i narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, a środowisko cyfrowe w coraz większym stopniu kształtuje ich rozwój, relacje społeczne  i codzienne funkcjonowanie. Raport wskazuje, że skala obecności dzieci w sieci wymaga systemowych działań państwa oraz skuteczniejszych mechanizmów ochrony przed zagrożeniami cyfrowymi, w tym cyberprzemocą, bezprawnym wykorzystywaniem wizerunku oraz nadużyciami związanymi z rozwojem sztucznej inteligencji.

Bezpieczeństwo dzieci w przestrzeni cyfrowej należy do grupy priorytetowych zadań Ministerstwa Sprawiedliwości. Świat technologii rozwija się błyskawicznie, a prawo musi nadążać za nowymi zagrożeniami - podkreślił wiceminister Sławomir Pałka.

Standardy Ochrony Małoletnich wobec nowych wyzwań

Jednym z poruszanych przez ministra Sławomira Pałkę tematów były Standardy Ochrony Małoletnich oraz ich dostosowanie do zagrożeń pojawiających się w świecie cyfrowym. Minister przypomniał, że standardy obowiązują podmioty prowadzące działalność m.in. oświatową, opiekuńczą, wychowawczą, artystyczną, medyczną, sportową, religijną, turystyczną oraz inne miejsca, w których przebywają dzieci.

Wytyczne opracowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości zawierają także rozwiązania dotyczące bezpieczeństwa dzieci w cyberprzestrzeni. Obejmują one m.in. opis zagrożeń związanych z internetem i nowymi technologiami, zasady reagowania na takie sytuacje, rolę koordynatora bezpieczeństwa w sieci, zabezpieczenie urządzeń oraz działania edukacyjne.

W maju 2026 r. powołano grupę roboczą w Zespole ds. Ochrony Małoletnich  odpowiedzialną za przegląd i aktualizację wytycznych. Jej zadaniem jest ocena obowiązujących wytycznych pod kątem zgodności ze stanem prawnym i aktualnym stanem wiedzy.

Minister Sławomir Pałka zwrócił uwagę, że standardy ochrony małoletnich powinny być tworzone i tłumaczone prostym językiem bezpośrednio we współpracy z dziećmi i ich rodzicami, tak aby były one zrozumiałe i odpowiadały rzeczywistym zagrożeniom.

Ochrona dzieci przed zagrożeniami związanymi z AI i ochrona wizerunku

W trakcie dyskusji minister Sławomir Pałka zwrócił uwagę, że małoletni są szczególnie narażeni na bezprawne wykorzystywanie ich wizerunku w internecie, w tym na jego złośliwe modyfikowanie, wtórne rozpowszechnianie czy publikowanie bez odpowiednich zgód.

W odpowiedzi na te wyzwania, w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są prace nad rozwiązaniami, których celem jest wzmocnienie ochrony dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym oraz dostosowanie regulacji do nowych form naruszeń ich praw.

Jednym z kluczowych kierunków tych działań jest przygotowanie przepisów służących wzmocnieniu ochrony wizerunku małoletnich oraz zwiększeniu bezpieczeństwa ich danych osobowych w sieci. Nowe regulacje mają uporządkować i ściśle określić zasady publikowania oraz wykorzystywania wizerunku dzieci w przestrzeni wirtualnej, m.in. poprzez określenie obowiązku uzyskania zgody opiekuna (lub dziecka powyżej 16 roku życia), wskazanie celu i sposobu publikacji, dokumentowanie takich zgód oraz wprowadzenie zakazu wykorzystywania wizerunku poza wyznaczonym zakresem.

Równolegle resort analizuje propozycje zmian w prawie karnym. Ich celem jest dostosowanie przepisów do nowoczesnych form przestępczości wobec najmłodszych, związanych z powszechniejszym wykorzystywaniem Internetu, w tym sztucznej inteligencji, co pozwoli na skuteczniejsze ściganie sprawców i zapewni realne bezpieczeństwo małoletnim w świecie cyfrowym.

Fot. NIK

Propozycje to efekt szerokich konsultacji społecznych, w ramach, których przeanalizowano wszystkie zgłoszone rozwiązania.

Program Deregulacja 2.0, którego celem jest stworzenie sprawnego i dostępnego wymiaru sprawiedliwości skupia się na likwidacji papierowej biurokracji, skróceniu czasu trwania postępowań oraz wykorzystaniu nowych technologii. Wszystko po to, by sądy skutecznie rozwiązywały problemy ludzi, szanując ich czas i pieniądze.

Działania legislacyjne zostaną zrealizowane w oparciu o trzy filary:

• Cyfryzacja, czyli wdrożenie nowoczesnych usług sądowych, które pozwolą obywatelom załatwić większość spraw bez wychodzenia z domu.
• Nowe kompetencje, które pozwolą odciążyć sędziów od zbędnych formalności i przekazać sprawy czysto urzędowe innym komórkom, co da sędziom więcej czasu na orzekanie.
• Lepsza organizacja pracy sądów, czyli uproszczenie procedur i dostosowanie ich do realiów, w jakich funkcjonują obecnie obywatele oraz przedsiębiorcy.

Plan działań i kolejne etapy wdrażania reformy Deregulacja 2.0.

CYFRYZACJA

Cyfrowe zmiany w sądach i prokuraturach, których celem jest skrócenie procedur, eliminacja ton papieru i umożliwienie obywatelom oraz przedsiębiorcom załatwiania spraw bez wychodzenia z domu.

• Zdalne rozprawy i przesłuchania w sprawach karnych. Przesłuchania (zarówno w prokuraturze, jak i przed sądem) oraz posiedzenia aresztowe będą mogły odbywać się online, a każda czynność będzie obowiązkowo nagrywana, co zapewni pełną przejrzystość.
• Sąd bez zaświadczeń (Broker Komunikacyjny). Po udanym wdrożeniu dostępu do baz PESEL czy KRK w Deregulacji 1.0, sądy zyskają automatyczny wgląd do kolejnych rejestrów, w tym CEPiK, Systemu Informacji Finansowej, REGON oraz Systemu Dozoru Elektronicznego.
• Cyfrowe akta i procesy online (sprawy karne i gospodarcze). W sprawach karnych i gospodarczych wprowadzony zostanie w pełni elektroniczny obieg dokumentów. Profesjonalni pełnomocnicy będą składać pisma wyłącznie cyfrowo, a obywatele zyskają wgląd do akt sprawy online, eliminując konieczność osobistych wizyt w sądzie. W określonych rodzajach spraw karnych (np. zabójstwa, terroryzm, gwałty ze szczególnym okrucieństwem, karuzele VAT-owskie) sądy karne będą w pełni elektronicznie. Elektroniczne będą: akta, orzeczenia, komunikacja (wnoszenie i doręczanie pism), protokoły rozpraw i posiedzeń. To wszystko, w połączeniu z pełnym rozszerzeniem zdalnego udziału stron w rozprawie oraz dostępem online do akta sprawy i wydanych orzeczeń w radykalny sposób usprawni pracę sądów, a obywatelom wymiernie ułatwi udział w postępowaniach, nie zaburzając ich dnia pracy, a często umożliwiając załatwienie sprawy w ogóle bez wychodzenia z domu (wysyłanie pism elektronicznie, dostęp do akt elektronicznie, udział w rozprawie i posiedzeniu zdalnie, z aktualnego miejsca pobytu – dom, praca, wakacje).
• Tzw. e-Weksel, czyli cyfrowe bezpieczeństwo. Elektroniczny Instrument Zabezpieczający (EIZ) będzie nowym rodzajem papieru wartościowego, stanowiącym alternatywę dla papierowych zabezpieczeń wierzytelności. Konstrukcja EIZ opiera się na centralnym rejestrze, kwalifikowanych usługach zaufania oraz zasadzie wyłącznej kontroli nad instrumentem, stanowiącej elektroniczny odpowiednik posiadania dokumentu. Zmiana ta wyeliminuje ryzyko zgubienia lub sfałszowania dokumentu, gwarantując pewność obrotu gospodarczego.
• Hybrydowe Akta Ksiąg Wieczystych. Sprawy wieczystoksięgowe stanowią ponad 1/3 wszystkich spraw w polskich sądach (ok. 5 mln rocznie). Dzięki zmianom możliwe będzie wykorzystywanie dokumentów elektronicznych jako podstawy wpisu w księdze wieczystej oraz składanie wniosków za pośrednictwem systemu teleinformatycznego przez wszystkich obywateli. Przyspieszy to postępowanie wieczystoksięgowe.

NOWE KOMPETENCJE

Drugi filar reformy koncentruje się na przyczynach przewlekłości postępowań. Przeniesienie powtarzalnych, urzędowych czynności na referendarzy i notariuszy da sędziom więcej czasu na orzekanie. Z kolei zmiany w przepisach dotyczących biegłych sądowych i mediatorów zapewnią sądom dostęp do profesjonalnego wsparcia.

• Kompleksowa reforma systemu biegłych sądowych. Długie oczekiwanie na opinie ekspertów to jeden z powodów przeciągających się procesów. Wszyscy biegli trafią do jednego, centralnego rejestru elektronicznego ROBUS. Dodatkowo, nowa ustawa wprowadzi Państwową Komisję Certyfikacyjną oraz obowiązkową, okresową weryfikację wiedzy i umiejętności biegłych.
• Krajowy Rejestr Mediatorów i wyższe stawki. Powstanie publiczny, bezpłatny i centralny Krajowy Rejestr Mediatorów, który ułatwi znalezienie odpowiedniego mediatora. Aby przyciągnąć najlepszych specjalistów już podniesione zostały ich wynagrodzenia. W sprawach majątkowych maksymalny limit wzrósł z 2 000 zł do nawet 8 000 zł, a stawki za posiedzenia w sprawach niemajątkowych wzrosły dwukrotnie.
• Więcej kompetencji dla referendarzy sądowych. Referendarze przejmą od sędziów kolejne rutynowe obowiązki. Ich kompetencje zostaną rozszerzone m.in. o sprawy spadkowe, upadłości konsumenckie oraz czynności związane z pomocą prawną. Dzięki temu obieg dokumentów zostanie uproszczony, a sędziowie będą mieli więcej czasu na orzekanie.
• Więcej uprawnień dla notariuszy. Po zmianie przepisów notariusz będzie mógł złożyć w imieniu obywatela wniosek o wpis do księgi wieczystej również wtedy, gdy sprawa nie jest związana z aktem sporządzanym w jego kancelarii. Dodatkowo notariusze zyskają ułatwienie w zakresie bezpośredniego, automatycznego dostępu do Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ), co przyspieszy transakcje i zwiększy bezpieczeństwo prawne obrotu.

ORGANIZACJA PRACY SĄDÓW

Trzeci filar Deregulacji 2.0 ma za zadanie zreorganizować pracę sędziów oraz urzędników tak, aby sprawy mniej skomplikowane były rozwiązywane natychmiast lub bliżej miejsca zamieszkania obywatela.

• Porozumienie mediacyjne w sprawach karnych. Prokuratorzy zyskają narzędzie do szybkiego kończenia spraw bez angażowania sądu. W przypadku mniej poważnych przestępstw, postępowanie będzie można umorzyć już na etapie przygotowawczym. Warunkiem jest współpraca sprawcy, naprawienie szkody i ugoda z pokrzywdzonym oraz - jeżeli prokurator uzna to za konieczne - uiszczenie świadczenia w wysokości od 1000 do 20000 zł.
• Ograniczenie biurokracji. Nowy, prostszy wzór rocznych informacji o działalności sądów przyniósł 75-procentową redukcję zużycia papieru. Kolejnym krokiem jest uproszczenie kontroli i wizytacji w sądach, co da prezesom sądów więcej czasu na realne zarządzanie sądem.
• Nowe progi WPS. Podniesione zostaną progi Wartości Przedmiotu Sporu (WPS), które decydują o tym, czy sprawa trafia do sądu rejonowego, czy okręgowego. Sprawy do 150 tys. zł będą rozstrzygane przez sądy rejonowe. Dla obywateli oznacza to koniec podróży do sądów okręgowych, często oddalonych o dziesiątki kilometrów. Ponadto podwyższony do 30 tys. zostanie próg kwotowy spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym , co przekłada się na dostosowanie zakresu tego postępowania do aktualnych realiów gospodarczych i ekonomicznych, w szczególności do postępującego wzrostu gospodarczego oraz istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, jaka nastąpiła w ostatnich latach.
• Ograniczenie postępowania klauzulowego. Likwidacji ulegnie procedura polegająca na konieczności uzyskiwania w sądzie klauzuli wykonalności dla prawomocnego wyroku. Prawomocne orzeczenie sądu będzie od razu podstawą do działania dla komornika, który sam zweryfikuje warunki wszczęcia egzekucji.
• Zwolnienie z kosztów sądowych. Obywatele w najtrudniejszej sytuacji materialnej, którzy pobierają już świadczenia z pomocy społecznej, nie będą musieli po raz kolejny przechodzić przez stresującą procedurę udowadniania ubóstwa przed sądem. Do zwolnienia z kosztów sądowych wystarczy sam dokument potwierdzający prawo do zasiłku.

Deregulacja 2.0 to zwrot w stronę ułatwień dla obywateli i przedsiębiorców. Dzięki załatwianiu spraw przez internet, uwolnieniu sędziów od papierkowej roboty i uproszczeniu procesów, sądy staną się szybsze, tańsze i łatwiej dostępne.

W obliczu postępującej erozji instytucji demokratycznych oraz narastających tendencji autorytarnych, ochrona praworządności staje się naszym wspólnym priorytetem. Choć większość młodych Europejczyków wciąż ufa demokracji, współczesne kryzysy wymagają od nas wypracowania nowych, odpornych na wstrząsy mechanizmów prawnych.

Polsko-Niemiecka Letnia Szkoła Praworządności to platforma stworzona przez resorty sprawiedliwości obu państw, by wspólnie szukać odpowiedzi na te zagrożenia. We wrześniu 2026 roku w Krakowie grupa 30 uczestników podda analizie kluczowe aspekty niezależności sądów, praw podstawowych oraz wyzwań rewolucji cyfrowej. Program łączy rygor akademicki z praktycznym podejściem: efektem wspólnych prac będą projekty strategii, poddane pod dyskusję w gronie uznanych specjalistów.

Najważniejsze informacje:

• Gdzie?  Kraków.
• Kiedy?  6–12 września 2026 r.
• Dla kogo?  osoby ostatniego roku prawa lub nauk społecznych oraz absolwenci tych kierunków, aplikanci, doktoranci, asystenci naukowi, którzy przed końcem 2026 r. nie ukończą 30 roku życia.
• Liczba miejsc:  30 uczestników (50% z Niemiec, 50% z Polski).
• Koszty:  udział bezpłatny; koszty podróży i zakwaterowania pokrywane są przez organizatorów.
• Język:  angielski (wymagany poziom C1).

Program – czego się spodziewać

Szkoła letnia obejmować będzie przede wszystkim warsztaty dotyczące 10 różnych zagadnień związanych z praworządnością. Uczestnicy będą zobowiązani do wcześniejszego przygotowania kazusu, który zostanie zaprezentowany i poddany dyskusji. W programie wezmą udział uznani naukowcy oraz przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, którzy jako prelegenci i moderatorzy przedstawią różne perspektywy naukowe dotyczące aktualnych wyzwań dla praworządności.

Program obejmuje:

• Wykłady ekspertów i naukowców.
• Warsztaty oparte na kazusach.
• Interaktywne dyskusje.
• Networking z uczestnikami i prelegentami z Polski i Niemiec.
• Wizytę w Miejscu Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Wymagania aplikacji

Aby ubiegać się o udział w szkole letniej, należy spełniać następujące kryteria:

• Posiadać status osoby studiującej ostatniego roku prawa lub nauk społecznych bądź absolwenta tych kierunków, aplikanta, doktoranta, asystenta naukowego, który przed końcem 2026 r. nie ukończy 30 roku życia.
• Posługiwać się językiem angielskim na poziomie co najmniej C1.

Dokumenty aplikacyjne

Prosimy o przesłanie następujących dokumentów:

• Życiorys (CV).
• List motywacyjny (do 1 strony): opisz, dlaczego chcesz wziąć udział w szkole letniej i czego oczekujesz od udziału w projekcie.
• List rekomendacyjny od opiekuna naukowego lub przełożonego zawierający informacje o Twoich osiągnięciach i dotychczasowym zaangażowaniu.
• Wykaz ocen (transcript of records).

Termin składania zgłoszeń

Przedłużamy termin składania zgłoszeń do 15 lipca 2026 r. Zgłoszenia można przesyłać do tego dnia na adres: summerschoolpl@ms.gov.pl

Dodatkowych informacji udziela dr hab. Jakub Urbanik, opiekun Szkoły z ramienia polskiego Ministerstwa Sprawiedliwości jakub.urbanik@adm.uw.edu.pl

Projekt usprawni prowadzenie postępowań karnych, zwiększy ochronę danych osobowych świadków oraz dostosuje przepisy do współczesnych standardów komunikacji i aktualnej wiedzy z zakresu kryminalistyki.

Najważniejsze rozwiązania:

Skuteczniejsza identyfikacja świadków i sprawniejsze postępowania

• Przed pierwszym przesłuchaniem świadek będzie podawał numer PESEL. Jeżeli go nie posiada, poda nazwę i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz nazwę organu, który go wydał.
• Organ prowadzący postępowanie będzie również pozyskiwał numer telefonu i adres poczty elektronicznej świadka albo odbierał od niego oświadczenie o ich nieposiadaniu. Ułatwi to bieżący kontakt, np. przekazywanie informacji o terminach czynności procesowych.
• Numer PESEL pozwoli szybko i jednoznacznie zidentyfikować świadka, co usprawni pozyskiwanie dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania, m.in. dokumentacji medycznej oraz danych z ZUS, urzędów skarbowych czy od komorników sądowych. Ułatwi także wykonywanie kar porządkowych, w tym przymusowe doprowadzanie świadków.

Większa ochrona danych osobowych świadków

• Numer PESEL i dane dokumentu tożsamości nie będą zamieszczane w protokole przesłuchania udostępnianym uczestnikom postępowania.
• Dane te będą przechowywane w odrębnym załączniku adresowym dostępnym wyłącznie dla organu prowadzącego sprawę.
• Rozwiązanie zwiększy ochronę prywatności świadków i pokrzywdzonych oraz ograniczy ryzyko nieuprawnionego ujawnienia ich danych osobowych.

Bezpieczniejsza forma komunikacji

• Projekt wycofuje z postępowań karnych telefaksy, które nie zapewniają odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa i nie posiadają właściwych mechanizmów ochrony danych.

Dostosowanie przepisów do wiedzy kryminalistycznej

• Określenie „odciski daktyloskopijne” zostanie zastąpione terminem „odciski linii papilarnych”.
• Nowa terminologia jest zgodna z aktualną wiedzą z zakresu kryminalistyki i biometrii oraz z rozwiązaniami stosowanymi w innych ustawach, m.in. w ustawie o Policji, co wyeliminuje ewentualne wątpliwości interpretacyjne.

Nowe przepisy mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Nowe przepisy wprowadzają kluczowe zmiany do ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, a także do ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Celem regulacji jest usprawnienie stosowania zasady równości szans kobiet i mężczyzn na najwyższych stanowiskach kierowniczych.

Najważniejsze założenia ustawy:

• Minimalny udział płci niedostatecznie reprezentowanej: ustawa definiuje „płeć niedostatecznie reprezentowaną” jako tę, której przedstawiciele zajmują nie więcej niż 49 proc. łącznej liczby stanowisk w organach spółki. Duże spółki giełdowe będą zobowiązane do zapewnienia, aby płeć niedostatecznie reprezentowana stanowiła liczbę najbardziej zbliżoną do 33 proc. wszystkich stanowisk w zarządach i radach nadzorczych łącznie (jednocześnie nie przekraczając progu 49 proc.).
• Kryteria wyboru z góry określone: spółki będą musiały stosować neutralnie sformułowane, jednoznaczne i niedyskryminacyjne kryteria doboru kandydatów, uwzględniające ich kwalifikacje. Kryteria te muszą zostać ściśle określone jeszcze przed rozpoczęciem procedury rekrutacyjnej. W przypadku kandydatów o równorzędnych kwalifikacjach pierwszeństwo otrzyma osoba należąca do płci niedostatecznie reprezentowanej.
• Transparentność i Polityka Równowagi Płci: walne zgromadzenia spółek będą miały obowiązek podjęcia uchwały w sprawie polityki równowagi płci, która obejmie m.in. programy rozwoju kariery oraz strategię zarządzania zasobami ludzkimi. Dokument ten będzie musiał być publicznie udostępniany na stronie internetowej spółki.
• Nadzór i surowe kary finansowe: organem odpowiedzialnym za nadzór nad przestrzeganiem nowych obowiązków informacyjnych i sprawozdawczych oraz realizacją polityki równowagi płci będzie Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). W przypadku rażących naruszeń przepisów KNF będzie mogła nałożyć na spółkę karę finansową do 500 000 zł, natomiast przy mniejszych uchybieniach – wydawać oficjalne zalecenia.
• Ochrona praw kandydatów i przeniesienie ciężaru dowodu: kandydat, wobec którego spółka naruszy wymogi rekrutacyjne, będzie miał prawo do dochodzenia odszkodowania przed sądem. Ustawa gwarantuje, że wysokość odszkodowania nie będzie mogła być niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Co istotne, jeśli odrzucony kandydat wykaże, że posiadał kwalifikacje równorzędne z wybraną osobą płci przeciwnej, to na spółce będzie spoczywał ciężar dowodu, że nie dopuściła się dyskryminacji.

Kogo obejmą nowe przepisy?

Regulacje dotyczą dużych spółek giełdowych z siedzibą w Polsce, których co najmniej jedna akcja jest notowana na rynku regulowanym w państwie członkowskim UE. Zgodnie z unijnymi standardami, przepisy obejmą firmy zatrudniające co najmniej 250 pracowników, których roczny obrót przekracza 50 mln euro lub całkowity bilans roczny wynosi powyżej 43 mln euro. Mikro-, małe oraz średnie przedsiębiorstwa są całkowicie wyłączone ze stosowania tej ustawy.

Dalsze kroki legislacyjne

Uchwalona przez Sejm ustawa trafi  pod obrady Senatu. Po zakończeniu etapu parlamentarnego i podpisaniu przez Prezydenta RP, nowe przepisy wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Wdrażane rozwiązania opierają się na międzynarodowych, sprawdzonych wzorcach (m.in. w Norwegii, która pioniersko wprowadziła podobne kwoty w 2003 roku). Jak wskazują liczne badania ekonomiczne, zrównoważona reprezentacja płci we władzach spółek realnie podnosi jakość zarządzania, stymuluje innowacyjność oraz pozytywnie przekłada się na wyniki finansowe przedsiębiorstw.

W Senacie odbyło się (1 lipca br.) wspólne posiedzenie Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka i Praworządności poświęcone projektowi „Radca prawny dla dziecka - krajowy system ochrony praw dziecka w kontekście neuroróżnorodności i niepełnosprawności, w tym niepełnosprawności niewidocznej”. Resort sprawiedliwości reprezentował Wiceminister Sławomir Pałka.

Ponadresortowe porozumienie

W posiedzeniu wzięli udział m.in. Wicemarszałek Senatu RP, przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak, Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk, a także liczni reprezentanci strony społecznej i świata nauki.

Spotkanie w tak zróżnicowanym gronie pozwala wyjść poza ramy poszczególnych wydziałów ministerstw i spojrzeć na problem z szerszej perspektywy. Dla kierownictwa resortu priorytetem jest przekucie dzisiejszych wniosków w konkretne przepisy i standardy. Jesteśmy w pełni otwarci na Państwa rekomendacje oraz głos doradczy. Chcemy wspierać wartościowe projekty, aby prawo realnie działało w praktyce, a nie tylko na papierze – mówił wiceminister Pałka.

Debata w izbie wyższej parlamentu stanowi bezpośrednie rozwinięcie uchwały Senatu RP z 21 maja 2026 r. w sprawie godności osób neuroróżnorodnych. Uczestnicy spotkania zgodnie podkreślali, że nowoczesne państwo nie powinno poprzestawać na deklaracjach ustawowych, lecz budować swoją siłę poprzez zapewnienie realnej dostępności i poszanowania różnorodności obywateli - w szczególności tych najmłodszych, borykających się z niepełnosprawnościami widocznymi i niewidocznymi (w tym spektrum autyzmu czy ADHD).

Dla Ministerstwa Sprawiedliwości kwestia równości wobec prawa jest bardzo ważna i chodzi o równość prawa nie na papierze, ale w realnym życiu – w urzędzie, sądzie, w kontaktach społecznych – podkreślił wiceminister Pałka.

Ogólnopolska sieć wyspecjalizowanych pełnomocników

Głównym punktem posiedzenia była prezentacja założeń projektu Krajowej Izby Radców Prawnych (KIRP), zmierzającego do utworzenia stabilnego, ogólnopolskiego systemu certyfikowanych radców prawnych wyspecjalizowanych w ochronie praw dziecka.

Nowy system ma zagwarantować rodzinom i dzieciom w kryzysie bezpłatny dostęp do profesjonalnej i zindywidualizowanej pomocy prawnej m.in. w obszarach zabezpieczenia edukacyjnego, ochrony zdrowia oraz rzetelnego traktowania przed organami państwowymi. Celem inicjatywy jest stworzenie procedur, które odciążą rodziny zmagające się z barierami biurokratycznymi i zapobiegną konieczności wieloletniego „błądzenia” po strukturach wymiaru sprawiedliwości.

Podmiotowe podejście kluczem do ochrony praw dziecka

W toku dyskusji mocno akcentowano potrzebę wdrożenia standardu tzw. „dostępności podmiotowej” dziecka, wynikającego wprost z Konwencji o prawach dziecka. Nowy model zakłada stanowczy sprzeciw wobec traktowania małoletnich jako „przedmiotu” procedur prawnych, postępowań czy diagnoz. Wymaga to pilnego dostosowania przestrzeni sądowej, form wsparcia oraz - przede wszystkim - języka komunikacji prawnej do możliwości i percepcji dziecka.

Przedstawiciele rządu oraz organów konstytucyjnych zgodnie zapowiedzieli szeroką współpracę nad wypracowaniem standardów certyfikacji prawników, modelu szkoleń kadr pedagogicznych oraz procedur współpracy międzyresortowej.

Kampania MS „Zrozumieć - Pomóc”: przyjazne sądy i prokuratury

Uzupełnieniem tych działań w skali całego wymiaru sprawiedliwości jest długofalowa, systemowa kampania Ministerstwa Sprawiedliwości „Zrozumieć - Pomóc”. Program integruje wiedzę prawniczą, psychologiczną oraz unikalne doświadczenia wszystkich osób neuroróżnorodnych. Jej celem jest eliminowanie barier sensorycznych i komunikacyjnych w sądach oraz prokuraturach, tak aby każda osoba neuroróżnorodna miała zapewnione pełne poczucie bezpieczeństwa i równe traktowanie.

Kluczowe założenia projektu:

• Jasna komunikacja: stosowanie prostego języka, unikanie żargonu, metafor i upewnianie się, czy świadek lub strona postępowania dokładnie rozumie informacje .
• Przewidywalność: wyjaśnianie przebiegu czynności procesowych krok po kroku w celu redukcji lęku.
• Ograniczenie bodźców sensorycznych: zapewnienie wyciszonego otoczenia, eliminacja hałasu oraz dawanie większej ilości czasu na przetworzenie informacji i odpowiedź, bez wywierania presji.
• Obiektywna ocena zachowań: zrozumienie, że brak kontaktu wzrokowego czy ruchy powtarzalne (tzw. stimy) są naturalną metodą radzenia sobie ze stresem, a nie oznaką kłamstwa czy braku szacunku.
• Pełne wsparcie i elastyczność: możliwość korzystania z pomocy osób wspierających, przerw w trakcie czynności procesowych oraz narzędzi sensorycznych (np. słuchawek wygłuszających, gniotków).

Projekt działa w oparciu o ustawę o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami i dąży do wyeliminowania barier wynikających z niewiedzy, gwarantując równe uczestnictwo w procesach sądowych każdemu obywatelowi.

Przedstawiciele rządu oraz organów konstytucyjnych zgodnie zapowiedzieli szeroką współpracę nad wypracowaniem standardów certyfikacji prawników, modelu szkoleń kadr pedagogicznych oraz procedur współpracy międzyresortowej.

Fot. Kancelaria Senatu

To już III edycja Wakacyjnego Programu Edukacyjnego organizowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Spotkanie otwierające (1 lipca) było okazją do rozmowy oraz wymiany pierwszych wrażeń. Uczestnicy mieli możliwość zaprezentowania się, podzielenia swoimi motywacjami i oczekiwaniami wobec programu.

Bardzo się cieszę, że zdecydowali się Państwo poświęcić część wakacji na udział w wakacyjnym programie edukacyjnym Ministerstwa Sprawiedliwości. To dowód Państwa zaangażowania, ciekawości oraz chęci zdobywania praktycznej wiedzy o funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości i administracji publicznej. Mam nadzieję, że najbliższy miesiąc będzie czasem inspirujących spotkań, wartościowych doświadczeń oraz okazją do poznania od środka pracy Ministerstwa. Życzę Państwu, aby udział w kursie nie tylko poszerzył wiedzę, ale również pomógł w świadomym planowaniu przyszłej ścieżki zawodowej - powiedział dyrektor generalny Ministerstwa Sprawiedliwości Wojciech Kutyła.

Praktyki, warsztaty i spotkania z ekspertami

W trakcie programu studenci odbędą praktyki w komórkach organizacyjnych Ministerstwa oraz wezmą udział w spotkaniach z członkami kierownictwa, pełnomocnikami Ministra Sprawiedliwości oraz przedstawicielami poszczególnych komórek organizacyjnych resortu.

Program obejmuje także warsztaty konstytucyjne, spotkanie w Prokuraturze Krajowej oraz wizytę w jednym z warszawskich aresztów śledczych. Istotnym elementem tegorocznej edycji będzie spotkanie z Anitą Noskowską-Piątkowską, Szefową Służby Cywilnej.

Program łączący teorię z praktyką

Wakacyjny Program Edukacyjny to projekt, który umożliwia zdobycie praktycznych umiejętności poprzez bezpośredni kontakt z przedstawicielami administracji rządowej oraz ekspertami z różnych dziedzin prawa. Uczestnicy mają okazję z bliska przyjrzeć się pracy administracji publicznej – od tworzenia prawa na poziomie krajowym i europejskim, przez współpracę międzynarodową, działania związane z systemem penitencjarnym i nadzorem nad sądownictwem powszechnym, funkcjonowaniem zawodów prawniczych aż po realizację zadań w zakresie nieodpłatnej pomocy i edukacji prawnej.

Program stanowi także platformę do dyskusji na temat najważniejszych działań podejmowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz bieżących wyzwań związanych z funkcjonowaniem państwa w obszarze praworządności .

Konkursowy nabór i uczestnicy z całej Polski

Program skierowany jest do studentów III, IV i V roku prawa, a udział w nim jest nieodpłatny. Wakacyjny Program Edukacyjny trwa miesiąc, a w 2026 r. realizowany jest w dwóch turach – lipcowej i sierpniowej. Rekrutacja miała charakter trzystopniowy i obejmowała przesłanie CV oraz listu motywacyjnego, przygotowanie eseju oraz rozmowę kwalifikacyjną. W tym roku do udziału w Programie zaproszono 31 przedstawicieli uczelni wyższych z całej Polski m.in.: Gdańska, Torunia, Warszawy czy Krakowa.

Wakacyjny Program Edukacyjny to nie tylko szansa na poznanie zasad działania resortu, lecz przede wszystkim przestrzeń do rozmów z osobami zaangażowanymi w tworzenie wymiaru sprawiedliwości w Polsce.

Zdjęcia: Paweł Mazurek/ MS

Baza zdjęć dla mediów: MS_GOV_PL’s albums | Flickr

Komisja - zgodnie z zarządzeniem - przekazała w terminie na ręce Prezesa Rady Ministrów raport końcowy liczący ponad 1600 stron.

Raport powstał w wyniku setek godzin analiz danych i dokumentów źródłowych z różnych instytucji, w tym z Komendy Głównej Policji. Prace nad nim obejmowały również spotkania z przedstawicielami organizacji społecznych oraz aktywistami zaangażowanymi w działalność obywatelską i prodemokratyczną. Kluczowe znaczenie miała przy tym gotowość wielu osób do opowiedzenia o swoich doświadczeniach związanych z represjami, nadużyciami oraz naruszeniami praw i wolności obywatelskich. To właśnie ich zaangażowanie, zaufanie i wielomiesięczna współpraca pozwoliły udokumentować opisane w raporcie mechanizmy i umożliwiły jego przygotowanie.

Zdarzenia opisane w raporcie obrazują skalę represji, jakich społeczeństwo obywatelskie doświadczało w latach 2015–2023. Publikacja ta stanowi syntezę oraz podsumowanie wniosków z trzech wcześniejszych raportów cząstkowych, które szczegółowo omawiały metody i mechanizmy:

• Represji ze strony mediów publicznych;
• Represji typu SLAPP, czyli strategicznych pozwów mający na celu zwalczanie obywatelskiej partycypacji w życiu publicznym;
• Represji wobec zgromadzeń, a także analizy działań policyjnych.

Doświadczenia opisane w dokumencie pokazują, jak łatwo mogą ulec osłabieniu gwarancje praw i wolności obywatelskich, gdy brakuje skutecznych mechanizmów kontroli, niezależnych instytucji oraz systemowych zabezpieczeń przed nadużyciem władzy. Właśnie dlatego kluczową część publikacji stanowi ponad 70 stron rekomendacji. Ich celem jest nie tylko reakcja na konkretne, udokumentowane naruszenia, ale przede wszystkim odbudowa mechanizmów, które skutecznie zabezpieczą obywateli przed ponownym, politycznym wykorzystywaniem instytucji państwa do celów antydemokratycznych.

Wnioski końcowe zostały zgrupowane w sześć obszarów, dotyczących: mediów publicznych, zwalczania powództw typu SLAPP (Strategic Lawsuit Against Participation), wolności zgromadzeń, nadzoru i kontroli nad służbami specjalnymi, reformy wymiaru sprawiedliwości oraz pozostałych wątków.

Rekomendacje zostały przesłane do właściwych resortów, które po przeanalizowaniu dokumentu przedstawiły Komisji swoje stanowiska. Ich odpowiedzi zostały włączone do raportu końcowego. Ponadto w drugiej połowie czerwca 2026 roku odbyło się spotkanie członków Komisji z przedstawicielami kluczowych instytucji. Uczestniczyli w nim m.in. Minister Sprawiedliwości, Minister-Koordynator ds. Służb Specjalnych, a także reprezentanci Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Komendy Głównej Policji. Podczas rozmów omówiono wybrane rekomendacje Komisji oraz odniesiono się do stanowisk przesłanych przez poszczególne ministerstwa.

Raport zostanie opublikowany w najbliższym czasie, zgodnie z decyzją Prezesa Rady Ministrów. Komisja wyraża nadzieję, że zawarte w nim wnioski przełożą się na konkretne zmiany, które skutecznie zabezpieczą i wzmocnią społeczeństwo obywatelskie przed ewentualnymi represjami ze strony władzy publicznej.

Fot.Paweł Mazurek/MS