Historia π – Archimedes i jego następcy

Prawdopodobnie pierwszym człowiekiem, który obliczył wartość liczby π (z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku) był Archimedes. Urodzony w Syrakuzach matematyk dokonał tego w III w. p.n.e. Odkrycie liczby zawdzięczamy jednak konstruktorom pierwszego koła, czyli Sumerom (wyraża stosunek obwodu koła do długości jego średnicy). π badali również Egipcjanie – podając, że jest to 16/9 podniesione do kwadratu.

Do dziś obliczenia Archimedesa posunęli do przodu współcześni badacze – w 2010 r. francuski informatyk Fabrice Bellard, używając do tego domowego komputera, obliczył liczbę π do prawie 2,7 bilionów miejsc po przecinku. Poprzednim rekordzistą był Daisuke Takahashi z Uniwersytetu Sukuba, który zatrzymał się około 123 miliardy miejsc po przecinku wcześniej.

International Day of Mathematics – święto na cześć 3,14

Data obchodów święta matematyki nie jest przypadkowa – w zapisie stosowanym w wielu krajach 14 marca oznacza się jako 3.14, czyli tak samo, jak zapis liczby π do drugiego miejsca po przecinku. Pierwsze święto Dnia Liczby π zorganizowano w 1988 roku w muzeum nauki Exploratorium w San Francisco. Pomysłodawcą był jeden z pracowników naukowych muzeum, popularyzator nauki, amerykański fizyk Larry Show. Z czasem inicjatywa zyskała międzynarodowy charakter i stała się popularnym wydarzeniem promującym matematykę i nauki ścisłe.

Od 2020 roku 14 marca jest również obchodzony jako International Day Mathematics , ustanowiony przez UNESCO.

„Królowa nauk” dla naukowców i... poetów

Liczba π inspiruje nie tylko naukowców, ale także popularyzatorów nauki i twórców kultury. Jednym z najbardziej znanych literackich odniesień do tej liczby jest wiersz „Liczba Pi” autorstwa noblistki Wisławy Szymborskiej, który dowodzi, że matematyka bywa również źródłem refleksji i artystycznej inspiracji.

Dzień Liczby π  to również okazja do promowania matematyki – „królowej nauk”, rozwijania zainteresowań naukami ścisłymi oraz podkreślania znaczenia badań naukowych dla rozwoju nowoczesnego społeczeństwa i gospodarki opartej na wiedzy.

Kierunek – matematyka

W Polsce matematykę można studiować w uczelniach w całym kraju – listy szkół wyższych oferujących kierunki matematyczne, jak i rankingów warto poszukać w wiarygodnych źródłach.

Studia matematyczne przygotowują specjalistów do pracy m.in. w obszarze badań naukowych, nowych technologii, IT, finansów czy analityki danych. Absolwenci znajdują także zatrudnienie w systemie edukacji, szkolnictwie wyższym czy administracji publicznej.

Od 10 do 11 marca przedstawiciele Polski, Niemiec i Francji pracowali nad propozycjami inicjatyw łączących kraje Trójkąta Weimarskiego, które w przyszłości miałaby wzmocnić bezpieczeństwo wyników badań naukowych i promować tworzenie sieci kontaktów między badaczami. Spotkanie w Zamku Genshagen, odbywało się pod hasłem „Perspektywy europejskich platform naukowych w krajach Trójkąta Weimarskiego. Zabezpieczanie danych – sieciowanie badaczy – wzmacnianie Europy”. W trakcie obrad przyjęty został dokument łączący postulaty hasła przewodniego.

Nauka jako fundament suwerenności

Uczestnicy spotkania zgodnie podkreślali, że w obliczu narastających napięć geopolitycznych, towarzyszącej presji sektora prywatnego oraz rosnącej zależności technologicznej, swobodny dostęp do danych badawczych staje się kluczowym wyzwaniem dla suwerenności Europy.

– Szczególnie ważna staje się dziś rola otwartego i bezpiecznego dostępu do danych badawczych, co pozwala przyspieszyć rozwój nauki oraz zwiększyć jej transparentność i efektywność. Jednocześnie musimy inwestować w narzędzia i struktury wspierające tworzenie sieci oraz wymianę naukowców, tak aby nowe pomysły mogły szybko przeradzać się w wspólne projekty badawcze. W tym kontekście niezwykle cenne są inicjatywy, które ułatwiają tworzenie partnerstw między zespołami badawczymi, instytutami oraz partnerami przemysłowymi. Takie działania pozwalają łączyć kompetencje, doświadczenia i zasoby Polski, Niemiec i Francji – podkreślał podczas środowych rozmów wiceminister Andrzej Szeptycki.

Budowa europejskich sieci przyszłości

Punktem kulminacyjnym wydarzenia w Zamku Genshagen było podpisanie trójstronnej deklaracji woli – „Joint Declaration of Intent” – przez przedstawicieli resortów właściwych ds. nauki Niemiec, Francji i Polski: dr. Marcusa Pleyera, sekretarza stanu w Federalnym Ministerstwie Badań, Technologii i Astronautyki, Jeana-Luca Moulleta, dyrektora generalnego ds. badań naukowych i innowacji w Ministerstwie Szkolnictwa Wyższego, Badań i Astronautyki oraz prof. Andrzeja Szeptyckiego, podsekretarza stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Sygnatariusze porozumienia podkreślali, że jego przyjęcie jest ważnym krokiem w kierunku pogłębienia współpracy naukowej między krajami Trójkąta. Podpisanie wspólnej deklaracji w sprawie rozwijania współpracy naukowej to również namacalne potwierdzenie woli dalszego wzmacniania partnerstw i wspierania europejskiej przestrzeni badawczej.

Eksperckie debaty i prezentacje

Dwudniowe spotkanie Trójkąta to inspirujące prace grup ekspertów, debaty na temat perspektyw europejskich platform naukowych, a także prezentacje rezultatów trójstronnych kooperacji, w tym m.in. projektów dotyczących AI czy programów doskonałości w ramach sojuszu Uniwersytetów Europejskich.

Ceremonię otworzyli dr Wojciech Karczewski, dyrektor Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej oraz dr inż. Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego. Gościem specjalnym był prof. Marcin Górecki z Instytutu Chemii Organicznej PAN, laureat pierwszej edycji, który w osobistym wystąpieniu podkreślił, że stypendium stało się fundamentem jego międzynarodowej kariery i pozwoliło na rozwój badań, które dziś realnie wzbogacają polskie środowisko akademickie.

– Program Bekker jest prosty w swojej idei. Dajemy wyróżniającym się polskim naukowcom możliwość wyjazdu do najlepszych ośrodków akademickich na świecie. I oczywiście nie po to, żeby tylko zobaczyć świat. A po to, żeby realizować projekty tam, gdzie pracują najlepsi, gdzie buduje się zespoły badawcze, które pracują nad przełomowymi rzeczami, gdzie powstają idee, które później albo mają wpływ, albo zmieniają gospodarki – powiedział podczas otwarcia Gali dr Wojciech Karczewski, dyrektor NAWA.

Patron programu, Mieczysław Bekker – wybitny inżynier i naukowiec, współtwórca pojazdu księżycowego Lunar Rover – symbolizuje odwagę w przekraczaniu granic nauki i technologii. Jego dorobek pokazuje, że polska myśl naukowa może mieć realny wpływ na rozwój światowej nauki.

– Program Bekker to inwestycja w ludzi, którzy będą budować siłę polskiej nauki, polskiej gospodarki i pozycji Polski w świecie. Dlatego życzę Państwu jednego: wykorzystajcie ten czas maksymalnie. A potem wracajcie do Polski z wiedzą, doświadczeniem i ambicją, żeby tę wiedzę wykorzystać tutaj – dla rozwoju naszego kraju. Bo przyszłość polskiej gospodarki i polskiej nauki w ogromnym stopniu zależy od takich ludzi jak właśnie Wy – tymi słowami zwrócił się do stypendystów dyrektor NAWA.

W 8. edycji programu stypendia przyznano 109 naukowcom. Najczęściej wybieranymi kierunkami wyjazdów były Stany Zjednoczone (19), Niemcy i Hiszpania (po 12), Wielka Brytania (11) oraz Włochy (10). Najwięcej finansowanych projektów dotyczy nauk przyrodniczych (47). W programie uczestniczy także 19 badaczy reprezentujących nauki inżynieryjne i techniczne, 18 naukowców z obszaru nauk społecznych oraz 13 z dziedziny nauk humanistycznych.

Stypendyści będą realizować swoje projekty w zagranicznych ośrodkach naukowych przez okres od 3 do 24 miesięcy. Wyjazdy umożliwią im prowadzenie badań w międzynarodowym środowisku naukowym oraz nawiązanie długofalowej współpracy badawczej.

Podczas Gali laureaci odebrali dyplomy z rąk dyrektora NAWA oraz ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Po części oficjalnej uczestnicy wydarzenia mieli okazję do rozmów, wymiany doświadczeń i nawiązywania kontaktów.

Skalę i znaczenie programu dla promowania polskiej myśli naukowej podkreślił minister Kulasek. - Już za chwilę wyruszycie do znakomitych instytucji badawczych na całym świecie, aby rozwijać swoje projekty, prowadzić badania, odkrywać i reprezentować polską naukę na najwyższym poziomie. Jestem przekonany, że doświadczenia, które zdobędziecie podczas pobytu na stypendiach, przyniosą korzyść nie tylko Wam samym, ale także całemu środowisku naukowemu w Polsce – mówił do stypendystów minister.

Program im. Mieczysława Bekkera od lat wspiera rozwój nauki w Polsce poprzez umiędzynarodowienie badań. Dotychczas z jego wsparcia skorzystało 996 osób w ośmiu edycjach programu. Stypendyści realizowali swoje projekty w ponad 40 krajach świata, najczęściej w Stanach Zjednoczonych, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Francji, Australii, Kanadzie i Japonii. Wśród instytucji goszczących beneficjentów programu znajdują się m.in. University of Oxford, Massachusetts Institute of Technology, Stanford University, Humboldt University, University of Cambridge, Harvard University, Princeton University, CERN oraz Sorbonne University.

Dzięki programowi Bekker NAWA polscy naukowcy mogą odbywać staże podoktorskie, realizować projekty badawcze we współpracy z międzynarodowymi zespołami oraz prowadzić kwerendy i pozyskiwać materiały do pracy naukowej. Program sprzyja również budowaniu trwałych relacji między polskimi i zagranicznymi ośrodkami badawczymi.

Już jutro, 13 marca, zostanie otwarty nabór wniosków do kolejnej edycji programu. Wnioski będzie można składać do 29 maja 2026 r .

II Gala Programu im. Mieczysława Bekkera była nie tylko momentem wręczenia dyplomów nowym stypendystom. To uroczyste otwarcie ich międzynarodowej ścieżki badawczej, dzięki której Polska zyskuje coraz większe znaczenie i widoczność na arenie globalnej.

Program STEP jest inicjatywą Komisji Europejskiej, której celem jest wspieranie rozwoju technologii kluczowych dla zapewnienia suwerenności technologicznej Unii Europejskiej. Program koncentruje się nie tylko na innowacjach technologicznych, lecz także na budowie europejskich łańcuchów wartości oraz wzmacnianiu bezpieczeństwa gospodarczego.

– Ubiegłoroczna, pierwsza edycja programu STEP cieszyła się dużym zainteresowaniem rynku – a mówimy tu o przełomowych technologiach w skali całej Unii Europejskiej. Zdecydowaliśmy się więc powtórzyć nabory, przeznaczając na konkursy STEP w tym roku łącznie 900 milionów złotych. W pierwszej kolejności ogłaszamy nabory dla sektora technologii cyfrowych. Przed nami jeszcze kolejne, z zakresu czystych technologii i biotechnologii – mówi Bożena Lublińska-Kasprzak, zastępczyni dyrektora Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Przedsiębiorstwa i konsorcja

W pierwszych, ogłoszonych przez NCBR w tym roku naborach STEP o dofinansowanie mogą ubiegać się przedsiębiorstwa oraz ich konsorcja z innymi przedsiębiorstwami, organizacjami badawczymi lub organizacjami pozarządowymi, które prowadzą działalność w obszarze technologii cyfrowych. Wśród priorytetowych tematów, na których koncentrują się nabory znajdują się zaawansowane półprzewodniki, sztuczna inteligencja, technologie kwantowe, zaawansowana łączność i nawigacja oraz zaawansowane technologie cyfrowe, technologie detekcji, robotyka i systemy autonomiczne oraz innowacje w ramach głębokich technologii.

Technologie krytyczne oraz technologie ich łańcuchów wartości rozwijane będą w ramach projektów badawczo-rozwojowych, obejmujących badania przemysłowe i prace rozwojowe albo tylko prace rozwojowe, dofinansowane przez NCBR w dwóch ścieżkach:

• Ścieżka A – dla projektów badawczo-rozwojowych, które wnoszą na rynek wewnętrzny UE innowacyjny lub najnowocześniejszy lub przełomowy element o znaczącym potencjale gospodarczym (wymagana jest kombinacja co najmniej dwóch z tych elementów), nabór wniosków o dofinansowanie rozpocznie się 14 kwietnia i potrwa do 17 czerwca 2026 r. ,
• Ścieżka B – dla projektów badawczo-rozwojowych, które przyczyniają się do ograniczania lub zwalczania strategicznej zależności Unii, nabór rozpocznie się 21 kwietnia i potrwa do 26 czerwca 20206 r.

Budżet naborów to łącznie 300 mln zł (150 mln zostanie przeznaczonych na Ścieżkę A oraz drugie tyle – na Ścieżkę B).

Zasięgnij rady ekspertów NCBR

STEP jest naborem wysokospecjalistycznym. Każdy przedsiębiorca, który nie ma pewności czy jego projekt wpisuje się w założenia instrumentu STEP może uzyskać wstępną opinię ekspertów Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. W tym celu należy wypełnić krótki formularz, znajdujący się na stronie NCBR , uzupełniając informacje m.in. o przewidywanej tematyce projektu czy jego charakterze badawczo-rozwojowym oraz wpisując krótki opis projektu wg podanych wytycznych.

Każda osoba, która chciałaby uzyskać więcej informacji na temat naborów STEP może również zgłosić się do działającego w NCBR Punktu Informacyjnego. Pytania można kierować telefonicznie, mailowo bądź umówić się na spotkanie stacjonarne lub online. Dodatkowo, NCBR planuje organizację otwartego dla wszystkich zainteresowanych spotkania online dotyczącego zasad konkursu oraz omawiającego najczęściej popełniane błędy we wnioskach o dofinansowanie. Informacja o terminie i rejestracji zostanie opublikowana na stronie NCBR.

Nabór STEP Technologie cyfrowe i innowacje w ramach głębokich technologii realizowany jest w ramach działania 5.01. Fundusz Wsparcia Technologii Krytycznych programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki.

Nakłady na Program Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz szacowane są na ok. 2,4 mld zł na przestrzeni 10 lat. Finansowanie ma pochodzić ze środków własnych Sieci, funduszy na obronność i rozwój technologii kosmicznych oraz współpracy z sektorem prywatnym. Program będzie oferował usługi polskim i międzynarodowym klientom, a dzięki podejściu dual-use pozwoli na wykorzystanie cywilnych technologii w obronności.

Program ma szansę wesprze suwerenność Polski w dostępie do kluczowych technologii kosmicznych, do czego odniósł się minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek: – Dzięki konsolidacji zasobów aż 22 instytutów Sieci mamy historyczną szansę stać się europejskim liderem w technologiach przemysłu kosmicznego, także w tak wyspecjalizowanych obszarach jak serwisowanie satelitów czy rozwój ekologicznych napędów – zauważył minister. – Nie możemy pozwolić sobie na niewykorzystanie takiej okazji  ani na przeciętność. Tym bardziej że nie startujemy od zera. Już ubiegłoroczna misja Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego wyniosła Polskę na orbitę kosmicznych ambicji. Teraz program Sieci Badawczej Łukasiewicz ma sprawić, że będziemy jeszcze silniej zakotwiczeni w europejskim sektorze kosmicznym.

Analitycy szacują, że do 2040 roku globalna wartość projektów kosmicznych wzrośnie trzykrotnie. Tę perspektywę potwierdzają również historyczne dane Europejskiej Agencji Kosmicznej, na które wskazuje prezes Centrum Łukasiewicz dr Hubert Cichocki.

– Łukasiewicz jest partnerem strategicznym dużych spółek, specjalizujących się m.in. w obszarze łączności. Nie chcemy, by ominęła nas ta szansa. Program Badań Kosmicznych to inwestycja w przyszłość: w polską gospodarkę, polski przemysł i w bezpieczeństwo państwa – mówił dr Cichocki. I dodał: – Dostęp Polski do orbity nie może opierać się wyłącznie na zagranicznych korporacjach i ich podwykonawcach, od których jesteśmy obecnie uzależnieni.

Podczas inauguracji zaprezentowano plany dotyczące m.in. wynoszenia satelitów na niskie orbity za pomocą mobilnych wyrzutni i samolotów, wyspecjalizowanych zastosowań sztucznej inteligencji czy zaawansowanych materiałów, w tym obniżających wykrywalność ultraczarnych powłok.

Program konsoliduje zasoby 22 instytutów Sieci Badawczej Łukasiewicz, a jego koordynatorem jest Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa (Łukasiewicz – ILOT). Inżynierowie Sieci dysponują szerokim doświadczeniem w obszarze kosmicznym, szczególnie w zakresie współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną, z którą realizują obecnie ponad 50 projektów. W ciągu dwóch najbliższych lat na orbitę trafi satelita SPARK opracowany wspólnie przez grupę instytutów Sieci, których prace koordynuje Łukasiewicz – ILOT.

– Osiągnięcia naszych inżynierów możemy wykorzystać w praktyce: nie tylko wynosząc satelity, ale również je serwisując. To wejście w nowy segment rynku kosmicznego o ogromnym potencjale wzrostu i komercjalizacji – powiedział dyrektor Łukasiewicz – ILOT dr hab. inż. Cezary Szczepański. – Polska ma szansę stać się europejskim liderem w serwisowaniu satelitów, rozwijaniu technologii cyfrowych oraz ekologicznych napędów i to z własnym satelitą na orbicie – dodał.

Rolę Programu Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz w obszarze obronności ocenił były szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych RP gen. Mieczysław Cieniuch: – Satelity dają przewagę w rozpoznaniu i łączności: wzmacniają zdolność szybkiego reagowania i koordynacji działań. Mimo trwałych sojuszy, Siły Zbrojne RP potrzebują dziś rozwiązań opartych na suwerenności technologicznej, która zapewnia odporność i niezależność.

Dr inż. Adam Okniński, koordynator Programu Badań Kosmicznych, wskazał, że program to szansa dla rozwoju technologii kwantowych, big data czy sztucznej inteligencji: – W ciągu ostatniej dekady polski sektor kosmiczny wypracował istotne kompetencje, pojawiły się nisze specjalizacji i potrzeb. Niezbędna będzie jeszcze bliższa współpraca z administracją publiczną i krajowymi partnerami przemysłowymi. Dodatkowy zwrot inwestycji spodziewany jest z racji osiągnięcia autonomii i bezpieczeństwa w kosmosie – zapowiedział dr Okniński.

Proponowany zakres Programu jest zgodny zarówno z krajowymi priorytetami B+R, w szczególności związanymi z obronnością kraju, jak i z wizją UE/ESA.

---

• Program Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz - prezentacja
• Program Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz - szczegóły

Sympozjum to inicjatywa wiceministry Karoliny Zioło-Pużuk. W wydarzeniu wzięły udział osoby reprezentujące środowisko akademickie. Poniedziałkowe spotkanie koncentrowało się na wielowymiarowej roli bezpieczeństwa – obejmowało m.in. zagadnienia bezpieczeństwa fizycznego i informacyjnego oraz kwestie z zakresu edukacji obywatelskiej i odporności społecznej.

Wspólnie o bezpieczeństwie

6. Sympozjum Naukowo-Praktyczne z cyklu „Ministerialne Forum Debaty Akademickiej” odbyło się w siedzibie MNiSW, ale przyjęło formułę hybrydową, co pozwoliło rozszerzyć dyskusję o liczniejszą reprezentację środowiska. Uczestniczki i uczestnicy rozmawiali m.in. o angażowaniu podmiotów szkolnictwa wyższego i nauki w działania na rzecz bezpieczeństwa. Podkreślano także znaczenie zaangażowania jak największej liczby badaczek i badaczy oraz osób prowadzących działalność dydaktyczną w inicjatywy związane z bezpieczeństwem.

– Ministerstwo ma siedzibę przy ulicy Wspólnej i jest wspólnym miejscem dla całego środowiska akademickiego. Tutaj jesteście u siebie, a „Ministerialne Forum Debaty Akademickiej” jest dla Was. Jest platformą wymiany wiedzy, doświadczeń oraz refleksji naukowej, a fakt że to już szósta edycja wydarzenia, to dowód na to, że na stałe wpisało się w architekturę dialogu na linii MNiSW – środowisko akademickie – podkreślała wiceministra Karolina Zioło-Pużuk. Sekretarz stanu w MNiSW zwracała także uwagę na wysoką wartość merytoryczną dyskusji dzięki obecności osób reprezentujących świat nauki od strony badawczej, kształcenia czy organizacyjnej, jak i zarządzających podmiotami i pionami ds. bezpieczeństwa w jednostkach sektora szkolnictwa wyższego.

Dobrostan środowiska jest jednym z priorytetów MNiSW

Kwestie związane z dobrostanem i bezpieczeństwem społeczności akademickiej w Polsce są w ministerstwie traktowane priorytetowo. Na początku marca br. powołano Zespół ds. Równości i Przeciwdziałania Niepożądanym Zjawiskom w Środowisku Akademickim , który ma rozwijać rozwiązania ograniczające zjawiska dyskryminacji i mobbingu, a jednocześnie wzmacniać bezpieczeństwo całego środowiska naukowego.

Obszar bezpieczeństwa jest w MNiSW traktowany wielowymiarowo. Świadczą o tym m.in. spotkania w formule okrągłego stołu z przedstawicielami służb mundurowych i kierownictwem MSWiA , przeznaczenie w grudniu ubiegłego roku dodatkowych 200 mln zł na poprawę bezpieczeństwa, a także zaangażowanie w prace nad nowelizacją ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa . Nowe przepisy mają wprowadzić proporcjonalne regulacje dotyczące ochrony systemów IT w uczelniach i instytutach, wypracowane w porozumieniu ze środowiskiem.

Te inicjatywy, podobnie jak ostatnia dyskusja w ramach „Ministerialnego Forum Debaty Akademickiej”, podkreślają priorytet resortu nauki i szkolnictwa wyższego w zapewnieniu kompleksowej ochrony, integrującej aspekty fizyczne, cyfrowe i społeczne.

Powołanie Zespołu ds. równości i przeciwdziałania zjawiskom niepożądanym w środowisku akademickim to naturalna kontynuacja prac prowadzonych w poprzednich miesiącach przez m.in. Radę do spraw Kobiet w Szkolnictwie Wyższym i Nauce oraz Zespół ds. identyfikacji dobrych praktyk i przeciwdziałania mobbingowi , które zakończyły działalność w 2025 r. Nowy Zespół będzie integrował doświadczenie i dorobek obu gremiów, zapewniając ciągłość analiz i monitorowania sytuacji oraz przygotowywanych na ich podstawie rekomendacji. Celem głównym nowo powoływanego organu jest budowanie inkluzywnego środowiska akademickiego, wolnego od zjawisk naruszających dobrostan społeczności naukowej.

– Komunikując w styczniu tego roku kwestie pakietu antydyskryminacyjnego obiecałam, że nie później niż w marcu powołany zostanie nowy zespół ekspercki, który zajmie się w modelu skonsolidowanym kwestiami optymalizacji projakościowej systemu szkolnictwa wyższego i nauki pod kątem aktywności na rzecz zapewnienia równości oraz przeciwdziałania zjawiskom niepożądanym w środowisku akademickim – podkreśliła w trakcie konferencji inaugurującej prace Zespołu wiceministra Karolina Zioło-Pużuk. – Nowy Zespół stanowi rzeczywisty dowód, że da się utworzyć gremium, w którym relacje płci są następujące: co najmniej 30 proc. kobiet lub co najmniej 30 proc. mężczyzn – dodała wiceministra, która będzie kierować pracami Zespołu ds. równości i przeciwdziałania zjawiskom niepożądanym w środowisku akademickim.

Rekomendacje, które będą wspierać środowisko

W najbliższych miesiącach Zespół przeprowadzi pogłębioną analizę działań w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki, zajmie się przeglądem obowiązujących obecnie przepisów oraz opracuje rekomendacje i katalog dobrych praktyk. Antydyskryminacyjne zalecenia pomogą uczelniom tworzyć przestrzeń opartą na zasadach równości, poszanowania godności i bezpieczeństwa. Będą wspierać dobrostan zarówno pracowników, jak i studentów.

– Jedna szósta naszego zespołu to członkowie Akademickiej Sieci Bezpieczeństwa i Równości – i to pokazuje, jak wiele osób chce działać. Pochodzimy z dużych i małych uczelni, z instytutów PAN. Łączy nas idea oraz myślenie o wartościach istotnych dla wspólnot akademickich. W naszej pracy, realizując zadania, które powierzyła nam wiceministra, będziemy działać jak najbardziej praktycznie. Będziemy skupiać się na najistotniejszych aktach prawnych: nowelizacji Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, nowelizacji ustawy o Polskiej Akademii Nauk oraz zbliżających się zmianach w zakresie ewaluacji. W tych trzech obszarach zajmiemy się m.in. kwestiami równościowymi i przeciwdziałaniem niepożądanym zachowaniom i mobbingowi – zapowiedział wiceprzewodniczący Zespołu dr Jan Gałkowski z Uniwersytetu Rzeszowskiego i Akademickiej Sieci Bezpieczeństwa i Równości.

Grono ekspertów na rzecz bezpieczeństwa i inkluzywności

W skład Zespołu ds. równości i przeciwdziałania zjawiskom niepożądanym w środowisku akademickim weszli:

1. przewodnicząca – Karolina Zioło-Pużuk;
2. zastępca przewodniczącej – Jan Gałkowski;
3. członkowie :
   Małgorzata Barzycka-Banaszczyk, Julia Bednarska-Leśniak, Magdalena Błażek, Jakub Chabik, Iwona Chmura-Rutkowska, Anna Cybulko, Jolanta Dąbrowska, Milenia Fiedler, Maciej Frąckowiak, Barbara Godlewska-Bujok, Joanna Hańderek, Agnieszka Hejduk-Domańska, Marek Kisilowski, Robert Kmieciak, Karolina Krasuska, Małgorzata Krokowska-Paluszak, Katarzyna Krupska, Krzysztof Kusak, Katarzyna Leszczyńska, Szymon Łakomy, Patrycja Matusz, Monika Mielnik-Kurek, Magdalena Miksa, Anna Nieczaj, Anna Pacześniak, Marzena Podgórska, Michał Powszedniak, Rafał Ramut, Karol Rusin, Natalia Schmidt-Polończyk, Aneta Trojanowska, Agnieszka Weinberger-Zarzycka, Tomasz Wicha, Anna Zajenkowska, Agnieszka Zakrzewska-Bielawska, Agnieszka Zatyka-Szlachcic, Maciej Żukowski.

---

Biogramy członkiń i członków Zespołu doradczego Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego do spraw równości i przeciwdziałania zjawiskom niepożądanym

W duchu przełamywania barier i promowania osiągnięć naukowych kobiet, Polska ponad 25 lat temu dołączyła do międzynarodowej inicjatywy For Women in Science , w ramach której działa program L’Oréal- UNESCO Dla Kobiet i Nauki, bo prawdziwy postęp w nauce i technologii nie jest możliwy bez udziału kobiet. Przedsięwzięcie L’Oréal- UNESCO Dla Kobiet i Nauki ma na celu nie tylko wspieranie karier badaczek, lecz także popularyzację nauki i inspirowanie młodych kobiet do wyboru ścieżki naukowej.

Polskie badaczki chcą się dzielić osiągnięciami

–  Program L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki zyskuje coraz większą popularność. Kobiety chcą dziś uczestniczyć w badaniach naukowych i dzielić się swoimi osiągnięciami. W zeszłym roku otrzymaliśmy rekordową liczbę zgłoszeń, aż 389, co pokazuje, że tego typu działania są niezwykle potrzebne. Do tej pory, w ramach polskiej edycji programu, stypendia otrzymało 137 badaczek, a wiele z nich kontynuuje rozwój swojej kariery naukowej zarówno w Polsce, jak i za granicą. Wspieranie kobiet w nauce jest dziś szczególnie istotne, w obliczu dynamicznych zmian w świecie nauki i technologii. Zależy nam na promowaniu pracy badaczek w różnorodnym środowisku naukowym, ponieważ badania pokazują, że zespoły różnorodne pod względem płci osiągają większą innowacyjność i efektywność.

W imieniu Jury zachęcam wszystkie naukowczynie do udziału w tegorocznej edycji programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki – mówi prof. dr hab. Ewa Łojkowska, przewodnicząca Jury polskiej edycji programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki.

– Problemy z którymi mierzy się współczesna nauka wymagają wielowymiarowego podejścia i różnorodnych perspektyw. Etyczny rozwój AI, zmiany klimatyczne czy technologie podwójnego zastosowania – tu świat nauki potrzebuje zrównoważonego głosu, dlatego warto stawiać na proporcjonalny wkład kobiet i mężczyzn w budowę rzeczywistości, która nas otacza – podkreśla wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego, Karolina Zioło-Pużuk.

Dla kogo przeznaczony jest program?

Program adresowany jest do młodych naukowczyń prowadzących badania
w zakresie nauk o życiu. O stypendium mogą ubiegać się badaczki, które w roku wypłacania nagrody (2027) nie osiągną:

• 26. roku życia – w przypadku magistrantek,
• 32. roku życia – w przypadku doktorantek,
• 40. roku życia – w przypadku habilitantek.

Kandydatki, które w trakcie swojej pracy naukowej przebywały na urlopie macierzyńskim, mogą skorzystać z wydłużenia granicy wiekowej o dwa lata na każde dziecko.

Środki przyznawane w ramach programu mogą być wykorzystane na dowolny cel, np. na dofinansowanie badań, udział w konferencjach, odpoczynek czy pomoc w organizacji życia rodzinnego.

Jak aplikować?

Aplikacje do programu można składać do 12.03.2026 r. za pośrednictwem strony internetowej .

Stypendium programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki przyznawane jest polskim badaczkom reprezentującym szeroko rozumiane nauki o życiu:

• nauki medyczne i nauki o zdrowiu (biologia medyczna, nauki farmaceutyczne, nauki medyczne, nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu),
• nauki ścisłe i przyrodnicze (astronomia, biotechnologia, informatyka, matematyka, nauki biologiczne, chemiczne, fizyczne, nauki o Ziemi i środowisku),
• nauki inżynieryjno-techniczne (inżynieria biomedyczna, inżynieria chemiczna),
• nauki rolnicze (nauki leśne, rolnictwo i ogrodnictwo, technologia żywności i żywienia, zootechnika i rybactwo,
• nauki weterynaryjne.

Kategorie konkursowe
W ramach programu przyznawane są stypendia w trzech kategoriach:

• 1 stypendium magistranckie w wysokości 25 000 zł,
• 3 stypendia doktoranckie w wysokości 35 000 zł,
• 4 stypendia habilitacyjne w wysokości 40 000 zł.

Dodatkowo każda ze stypendystek otrzyma nagrodę w postaci refundacji udziału w zagranicznych konferencjach naukowych (na terenie Europy), o wartości do 15 000 zł od Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Nazwiska stypendystek 26. edycji programu zostaną ogłoszone podczas uroczystej gali, która odbędzie się w listopadzie 2026 roku.

• Więcej informacji

W Polsce program prowadzony jest od 2001 roku. Jego cele to promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego. Partnerami Programu są Polski Komitet do spraw UNESCO, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Akademia Nauk oraz UN Global Compact Network Poland. Do 2025 roku w Polsce wyróżniono 137 badaczek. Wyboru stypendystek, co roku dokonuje niezależne Jury pod przewodnictwem prof. dr hab. Ewy Łojkowskiej.

Granty NCN otrzymało dotąd ponad 23 tysiące badaczek i badaczy pracujących w jednostkach naukowych w całej Polsce. Łącznie sfinansowano ponad 34 tysiące projektów o wartości przekraczającej 19,7 mld zł. Projekty realizują zespoły liczące średnio cztery osoby, co oznacza, że w badaniach finansowanych przez Centrum uczestniczyło już kilkadziesiąt tysięcy osób.

Skala systemu grantowego w liczbach

Od 2011 roku Narodowe Centrum Nauki przyznało w konkursach krajowych finansowanie dla ok. 34 tysięcy projektów o łącznej wartości 18,53 mld zł.

Struktura finansowanych grantów według obszarów nauki przedstawia się następująco:

• nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce (HS) - 9 102 granty (28 proc.),
• nauki o życiu (NZ) – 10 961 grantów (33 proc.),
• nauki ścisłe i techniczne (ST) - 12 964 granty (39 proc.).

Laureatami grantów NCN zostało w tym czasie około 24 tysiące osób. Blisko 60 proc. finansowanych projektów realizują młodzi naukowcy - do 12 lat od uzyskania stopnia doktora. Na ich wsparcie Centrum przeznacza 34 proc. rocznej dotacji.

System oceny wniosków opiera się głównie na zagranicznych ekspertach – ponad 90 proc. recenzentów stanowią naukowcy afiliowani poza Polską. O przyznaniu finansowania decydują wyłącznie dorobek naukowy oraz wartość merytoryczna projektu. W gronie laureatów ERC - najbardziej konkurencyjnego europejskiego programu grantowego – jest obecnie 86 polskich badaczek i badaczy, którzy zdobyli łącznie 98 grantów.

Zdecydowana większość z nich to laureaci grantów NCN, co potwierdza znaczenie Centrum w przygotowywaniu naukowców do konkurowania o środki europejskie.

Badania podstawowe - co im zawdzięczamy?

Badania podstawowe finansowane przez NCN często stają się punktem wyjścia dla odkryć, które z czasem prowadzą do nowych technologii. Wiele rozwiązań wykorzystywanych dziś w medycynie i przemyśle ma swoje źródło właśnie w takich badaniach. Testy PCR powstały dzięki badaniom bakterii żyjących w gorących źródłach Yellowstone. Rezonans magnetyczny powstał dzięki pracom z zakresu fizyki teoretycznej, a ekrany LCD mają swoje początki w XIX-wiecznych badaniach nad ciekłymi kryształami. Terapie oparte na edycji genów CRISPR rozwinęły się z badań nad drobnoustrojami prowadzonych w latach 80., a leki stosowane dziś w leczeniu cukrzycy i otyłości – z analiz składu jadu jaszczurki Gila monster. Od odkrycia naukowego do praktycznego zastosowania często mijają dekady pracy wielu zespołów badawczych.

Jubileuszowy cykl rozmów

Z okazji jubileuszu NCN przygotowało cykl piętnastu rozmów wideo z laureatkami i laureatami grantów. W serii #pokolenieNCN badacze opowiedzą o swoich projektach, pytaniach badawczych oraz o tym, jak finansowanie Centrum wpłynęło na rozwój ich karier naukowych.

Pierwszy odcinek, z dr hab. Aleksandrą Rutkowską z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, zostanie opublikowany 5 marca. Kolejne rozmowy będą pojawiać się co trzy tygodnie, do końca 2026 roku.

MAESTRO – badania mistrzów nauki

MAESTRO to flagowy program NCN, w którym finansowane są pionierskie badania prowadzone przez doświadczone naukowczynie i naukowców, w tym interdyscyplinarne, ważne dla rozwoju nauki, wykraczające poza dotychczasowy stan wiedzy oraz takie, których efektem mogą być odkrycia naukowe. Konkurs jest skierowany do badaczy ze stopniem doktora, posiadających wybitny dorobek, udokumentowany publikacjami w renomowanych czasopismach oraz doświadczeniem w kierowaniu dużymi grantami. Projekty mogą trwać od trzech do pięciu lat. Ich efektem, oprócz realizacji wysokiej jakości badań podstawowych, jest także kształcenie kadry poprzez zatrudnienia doktorantów lub stażystów typu post-doc na łączny okres co najmniej 72 miesięcy.

Wśród zdobywców grantów MAESTRO z ubiegłych lat byli m.in. tak wybitni badacze, jak prof. Krzysztof Sacha (Uniwersytet Jagielloński) – jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich pionierów badań nad kryształami czasowymi, który otrzymał grant MAESTRO 13 na projekt „Czaso-tronika” (czas jako nowy stopień swobody w układach kwantowych), czy prof. Piotr Wcisło (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), laureat m.in. ERC Starting Grant (2022), bardzo wysoko cytowane prace z zakresu spektroskopii precyzyjnej i testów podstawowych praw fizyki. W 17. edycji MAESTRO finansowanie otrzymało 7 projektów o łącznej wartości 26,6 mln zł .

SONATA BIS – wsparcie dla zespołów badawczych tworzonych przez młodszych stażem naukowców

Konkurs jest skierowany do badaczek i badaczy, którzy stopień doktora uzyskali od 5 do 12 lat wcześniej. Stwarza szansę zbudowania własnej i niezależnej grupy badawczej, zajmującej się projektami z zakresu badań podstawowych. Czas trwania projektu nie może być krótszy niż 3 lata i dłuższy niż 5 lat. Wsparcie z SONATY BIS pozwala na opłacenie kierowników projektu i jego wykonawców, a także m.in. na zakup odpowiedniej aparatury, sfinansowanie wyjazdów czy konsultacji.

Wśród zdobywców grantów z tego programu w ubiegłych latach są m.in. znana na całym świecie ekspertka  w dziedzinie  chemii obliczeniowej i metod teoretycznych dr hab. Katharina Boguslawski oraz dr hab. inż. Agata Zdarta z Politechniki Poznańskiej, badaczka specjalizująca się w tematyce związanej z usuwaniem zanieczyszczeń i poprawą jakości środowiska.
W 15. edycji konkursu SONATA BIS finansowanie otrzymało 70 projektów o łącznej wartości ponad 223,7 mln zł .

Rekordowe zainteresowanie projektami

• Pełne listy rankingowe MAESTRO 17 i SONATA BIS 15

W tej edycji konkursów MAESTRO i SONATA BIS liczba wniosków była największa w ciągu ostatniego pięciolecia. Wielu naukowców i naukowczyń, którzy zdobywali granty w konkursach Narodowego Centrum Nauki jak  SONATA lub SONATA BIS, w kolejnych latach uzyskiwało granty MAESTRO, a następnie ERC Starting / Consolidator. Uczestnicy mają też w swoim dorobku publikacje w czasopismach tej rangi, co Nature, Science, Nature Communications czy PNAS.