27 lutego 2026 r. dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny oraz Adam Tokarczyk, Dyrektor generalny GIS przebywali z wizytą roboczą we Lwowie. Celem spotkań z przedstawicielami ukraińskich instytucji zdrowia publicznego było zacieśnienie współpracy transgranicznej oraz wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie zapobiegania i szybkiego reagowania na choroby zakaźne.

Wizyta odbyła się pod patronatem Światowej Organizacji Zdrowia, przy wsparciu ekspertów WHO Polska i WHO Ukraina. Spotkanie stanowiło realizację porozumienia o współpracy w obszarze zdrowia publicznego, podpisanego w grudniu 2025 r. pomiędzy Głównym Inspektorem Sanitarnym a Ministerstwem Zdrowia Ukrainy.

W skład polskiej delegacji weszli również: Katarzyna Szapowal - z Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc oraz Krzysztof Grzesik - Dyrektor Małopolskiego Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc.

W trakcie wizyty delegacja odbyła spotkania robocze z przedstawicielami Ministerstwa Zdrowia Ukrainy, Regionalnej Administracji Wojskowej we Lwowie oraz wiodących instytucji odpowiedzialnych za zdrowie publiczne. Odwiedzono również Regionalne Centrum Kontroli i Profilaktyki Chorób we Lwowie, Wojewódzki Szpital we Lwowie oraz wiejską przychodnię zdrowia w miejscowości Bibrka.

Wizyta stanowi ważny element rozwoju współpracy pomiędzy polskimi i ukraińskimi instytucjami w zakresie wzmacniania systemów zdrowia publicznego oraz wdrażania międzynarodowych regulacji dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego. Regularny dialog i bieżąca wymiana informacji mają kluczowe znaczenie w obliczu wyzwań związanych z mobilnością ludności między naszymi krajami oraz transgranicznymi zagrożeniami epidemicznymi.

Zdjęcia: Olya Zalizniak

Główny Inspektor Sanitarny i Główny Inspektor Farmaceutyczny przypominają: szczepienia są jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobom zakaźnym. Dlatego konsekwentnie rozwijamy rozwiązania, które zwiększają dostępność szczepień, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa. Jednym z takich rozwiązań są szczepienia zalecane wykonywane w aptekach.

Szczepienie w aptece – co to oznacza dla pacjenta

Szczepienie w aptece to świadczenie zdrowotne realizowane w kontrolowanych warunkach. Podczas jednej wizyty pacjent może:

• przejść badanie kwalifikacyjne,
• otrzymać receptę, w tym receptę refundowaną,
• zostać zaszczepiony przez uprawnionego farmaceutę.

To rozwiązanie stworzone z myślą o dorosłych pacjentach, którzy cenią sobie dostępność, oszczędność czasu i bezpieczeństwo.

Kto wykonuje szczepienia w aptece

Szczepienia w aptekach wykonują wyłącznie farmaceuci, którzy ukończyli specjalistyczne szkolenie obejmujące:

• kwalifikację pacjenta do szczepienia,
• technikę podania szczepionki,
• postępowanie w przypadku wystąpienia reakcji niepożądanych.

Każde szczepienie poprzedzone jest badaniem kwalifikacyjnym i rozmową z pacjentem, których celem jest wykluczenie przeciwwskazań do szczepienia.

Jak apteki zapewniają bezpieczeństwo szczepień

Apteki realizujące szczepienia działają zgodnie z jasno określonymi przepisami i procedurami.

Każda apteka:

• korzysta wyłącznie ze szczepionek dopuszczonych do obrotu w Polsce, pochodzących z legalnych źródeł,
• przechowuje i transportuje szczepionki z zachowaniem łańcucha chłodniczego,
• dysponuje wydzielonym, odpowiednio przygotowanym pomieszczeniem,
• stosuje jednorazowy, sterylny sprzęt,
• prowadzi pełną dokumentację medyczną zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Opieka po szczepieniu – standardowa procedura bezpieczeństwa

Po podaniu szczepionki pacjent pozostaje przez krótki czas w aptece (około 15–20 minut). Jest to standardowa procedura, która pozwala na szybką reakcję w rzadkich przypadkach wystąpienia reakcji alergicznej.

Apteki posiadają:

• zestawy przeciwwstrząsowe,
• sprzęt do udzielania pierwszej pomocy,
• personel przeszkolony w postępowaniu w sytuacjach nagłych.

Wspólna odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwa

Rozwój szczepień w aptekach to element wzmacniania systemu ochrony zdrowia i zwiększania odporności populacyjnej.
Główny Inspektorat Sanitarny i Główny Inspektorat Farmaceutyczny wspólnie dbają o to, aby rozwiązania te były bezpieczne, przejrzyste i godne zaufania.

1. Czy szczepienia wykonywane w aptekach są bezpieczne?

Tak. Szczepienia w aptekach są świadczeniem zdrowotnym realizowanym zgodnie z obowiązującymi przepisami i pod stałym nadzorem państwowych instytucji. Każde szczepienie poprzedza badanie kwalifikacyjne.

2. Kto może wykonać szczepienie w aptece?

Szczepienia wykonują wyłącznie farmaceuci, którzy ukończyli specjalistyczne szkolenia z zakresu kwalifikacji do szczepień, techniki ich wykonywania oraz postępowania w nagłych przypadkach.

3. Czy przed szczepieniem przeprowadzane jest badanie?

Tak. Każde szczepienie poprzedzone jest badaniem kwalifikacyjnym i rozmową z pacjentem, których celem jest wykluczenie przeciwwskazań do podania szczepionki.

4. Skąd pochodzą szczepionki stosowane w aptekach?

Szczepionki pochodzą wyłącznie z legalnych źródeł, są dopuszczone do obrotu w Polsce i przechowywane w warunkach określonych przez producenta, z zachowaniem łańcucha chłodniczego.

5. Co dzieje się po szczepieniu?

Po szczepieniu pacjent pozostaje przez krótki czas (ok. 15–20 minut) w aptece na obserwacji. Jest to standardowa procedura bezpieczeństwa stosowana w punktach szczepień.

6. Czy apteki są przygotowane na sytuacje nagłe?

Tak. Apteki realizujące szczepienia posiadają odpowiednie wyposażenie oraz zestawy do udzielania pomocy medycznej. Personel jest przeszkolony w zakresie postępowania w przypadku reakcji niepożądanych.

7. Kto kontroluje szczepienia w aptekach?

Apteczne punkty szczepień podlegają:

• kontroli Inspekcji Farmaceutycznej w zakresie dystrybucji i przechowywania szczepionek,
• nadzorowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i dokumentacji szczepień.

18 lutego 2026 r. Komisja Europejska zaproponowała zmianę rozporządzenia (UE) 2019/1793 w zakresie wprowadzenia wzmożonych kontroli przesyłek oleju z kwasem arachidonowym (ARA) z Chin. Po uzyskaniu pozytywnej opinii państw członkowskich UE, Komisja Europejska przyjęła w dniu 24 lutego 2026 r. nowe rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/459 zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/1793 dotyczące zintensyfikowanych kontroli granicznych importowanego oleju z kwasem arachidonowym (ARA) z Chin. Rozporządzenie w tej sprawie zostało opublikowane w dniu 25.02.2026 r. i obowiązuje od 26 lutego 2026 r.

Zgodnie z ww. przepisami, każda przesyłka oleju ARA pochodząca z Chin będzie musiała zostać przedstawiona do kontroli w punktach kontroli granicznej (BCP - border control point) w państwach członkowskich UE, gdzie będzie podlegała 100 % kontroli dokumentacji oraz – z częstotliwością 50% – kontrolom fizycznym i identyfikacyjnym. Kontrole tych przesyłek odbywają się w systemie TRACES. Ponadto, każdej przesyłce powinien towarzyszyć wynik analiz laboratoryjnych i świadectwo urzędowe wydane przez władze chińskie, stwierdzające, że wyniki badań wykazują brak toksyny cereulidyny.

Przyjęcie ww. przepisów przez KE nastąpiło w związku ze stwierdzeniem obecności toksyny cereulidyny w preparatach do początkowego żywienia niemowląt. Dochodzenia uzupełniające na podstawie informacji otrzymanych z powiadomień RASFF dostarczyły dowodów na to, że źródło zanieczyszczenia ww. produktów stanowił olej z ARA pochodzący z Chin i wykorzystywany do produkcji preparatów do początkowego żywienia niemowląt. Polska poparła ww. propozycję w trakcie głosowań na szczeblu UE.

Krajowa Administracja Skarbowa, wspólnie z Państwową Inspekcją Sanitarną, zachęcają do korzystania z udostępnionej na portalu PUESC w serwisie Single Window możliwości składania elektronicznych wniosków o dokonanie granicznej kontroli sanitarnej.

Kto może skorzystać z Single Window

Możesz skorzystać z usługi, jeśli:

• jesteś importerem lub jego przedstawicielem, oraz
• przywozisz z państw trzecich żywność lub materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością i masz zamiar wprowadzić je do obrotu handlowego.

Jeśli złożysz wniosek w Single Window, będziesz mógł uzyskać w formie elektronicznej świadectwa sanitarne (świadectwa spełnienia wymagań zdrowotnych) wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej na podstawie przepisów krajowych.

Aktualnie usługa jest przeznaczona do dobrowolnego korzystania, natomiast planowane jest wprowadzenie obowiązku korzystania przez importerów z tej usługi. Data nie została jeszcze określona.

Jak postępować ze świadectwem sanitarnym

Uzyskane w Single Window świadectwo sanitarne zadeklaruj w zgłoszeniu celnym składanym do podsystemu AIS/IMPORT PLUS, wpisując w sekcji „Dokumenty załączane” zgłoszenia właściwy akronim, tj. „7P45” oraz numer świadectwa. Numer znajdziesz w polu „Numer rozstrzygnięcia” w sekcji Nagłówek „Rozstrzygnięcia” w systemie Single Window. Podczas odprawy system obsługujący zgłoszenia celne automatycznie sprawdzi, czy deklarowane świadectwo sanitarne zostało zatwierdzone przez właściwy organ oraz czy ilość towaru, na którą zostało wydane, pozwala na dopuszczenie towaru do obrotu.

Dlaczego warto korzystać z Single Window

Oprócz automatycznego sprawdzenia świadectwa, w tym odsaldowania z niego ilości towaru zgodnej ze zgłoszeniem celnym, dzięki Single Window uzyskasz następujące korzyści:

• możesz wysłać wniosek i komplet załączników oraz uzyskać wymagane dokumenty drogą elektroniczną,
• nie musisz przedkładać świadectwa do urzędu celno-skarbowego (funkcjonariusz może je zweryfikować bezpośrednio w systemie),
• oszczędzasz czas (raz wprowadzone dane mogą być wykorzystywane w kolejnych wnioskach),
• możesz śledzić postęp sprawy, w tym:
  • uzyskiwać bieżącą informację o statusie obsługi złożonego wniosku,
  • otrzymywać powiadomienia (e-mail, SMS - np. o odebraniu wniosku przez inspekcję, konieczności uzupełnienia wniosku, wyznaczonym terminie kontroli towaru czy wydaniu rozstrzygnięcia).

Importerzy, którzy już korzystają z Single Window, wskazują korzyści w postaci oszczędności czasu potrzebnego na dopełnienie formalności związanych z graniczną kontrolą sanitarną towarów oraz odprawa celną.

Jak skorzystać z Single Window

Wejdź --> na portal PUESC > Uzyskaj graniczne dokumenty sanitarne i złóż wniosek . Wsparcie w obsłudze wniosków zapewnia Zespół PKWD-SINGLE WINDOW – w razie problemów technicznych lub w przypadku wątpliwości co do prawidłowej obsługi wniosków napisz na adres pomoc.sw@mf.gov.pl .

NASK oraz Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) podpisały porozumienie o współpracy w zakresie przeciwdziałania dezinformacji, ze szczególnym uwzględnieniem fałszywych treści dotyczących zdrowia i medycyny. Wspólne działania mają wzmocnić bezpieczeństwo informacyjne obywateli i zwiększyć odporność społeczeństwa na manipulacje w infosferze.

Współpraca z NASK to konkretne narzędzie w walce z dezinformacją medyczną – zjawiskiem, które może realnie zagrażać zdrowiu i życiu. Sprawdzona informacja może uratować zdrowie, fałszywa – zniszczyć zaufanie do nauki i skutecznych metod leczenia. Dlatego razem stawiamy na rzetelną wiedzę i edukację społeczeństwa. Wierzymy, że działania te realnie wzmacniają odporność informacyjną obywateli

– powiedział podczas briefingu prasowego dr n. med. Paweł Grzesiowski.

Szef NASK, dr inż. Radosław Nielek, z kolei podkreślił, że:

Dziś informacje o zdrowiu można znaleźć wszędzie – w krótkich, viralowych rolkach, ale też, w tak ostatnio popularnych, dłuższych podcastach. Problem w tym, że nie zawsze trafiamy na fakty. Główny Inspektorat Sanitarny to rzetelne źródło wiedzy m.in. o szczepieniach czy o wycofanych produktach żywnościowych. My w NASK każdego roku zgłaszamy platformom społecznościowym dziesiątki tysięcy dezinformujących materiałów. Nasze partnerstwo to naturalne połączenie – sprawdzonej wiedzy, z codzienną walką z dezinformacją.

Zdrowie w centrum uwagi

Dezinformacja medyczna to dziś jedno z największych wyzwań informacyjnych. Fałszywe treści dotyczące szczepień, „cudownych terapii”, bezpieczeństwa procedur medycznych czy rzekomych zagrożeń zdrowotnych rozchodzą się szybko i często budzą silne emocje. Problem polega na tym, że nie są abstrakcyjne – realnie wpływają na decyzje zdrowotne milionów ludzi.

W dobie nadmiaru informacji świadome śledzenie infosfery i umiejętność rozpoznawania potencjalnych fake newsów stają się kompetencją kluczową. W obszarze medycyny stawka jest szczególnie wysoka. Dotyczy każdego z nas: naszego zdrowia, bezpieczeństwa naszych bliskich i zaufania do systemu ochrony zdrowia.

Zakres współpracy NASK i GIS

Podpisane porozumienie zakłada szeroką i długofalową współpracę, obejmującą w szczególności:

Wymianę wiedzy eksperckiej

Partnerzy będą współdziałać w zakresie identyfikowania i analizowania dezinformacji medycznej, w tym konsultowania fałszywych treści dotyczących zdrowia, takich jak rzekoma skuteczność alternatywnych terapii czy bezpieczeństwo szczepień i procedur medycznych. Współpraca obejmie także szkolenia i inne działania podnoszące świadomość w zakresie przeciwdziałania dezinformacji zdrowotnej.

Rekomendacje i strategie dla instytucji publicznych

NASK i GIS podejmą prace nad wypracowaniem rekomendacji oraz strategii dotyczących przeciwdziałania dezinformacji medycznej, kierowanych do instytucji publicznych i podmiotów odpowiedzialnych za komunikację z obywatelami.

Wspólne kampanie informacyjne

Istotnym elementem porozumienia będzie prowadzenie wspólnych kampanii społecznych. Ich celem będzie zwiększenie wiedzy i świadomości społecznej w zakresie dezinformacji zdrowotnej. Kampanie będą adresowane do różnych grup odbiorców, z uwzględnieniem ich potrzeb i barier.

Promocja i analiza dobrych praktyk

Partnerzy będą rozwijać współpracę w zakresie promocji dobrych praktyk oraz analizować rozwiązania stosowane w innych państwach w obszarze przeciwdziałania dezinformacji medycznej, aby skutecznie adaptować sprawdzone modele do polskich realiów.

Wspólny cel: odporne społeczeństwo informacyjne

Podpisanie porozumienia to ważny krok w budowaniu spójnego i skutecznego systemu przeciwdziałania dezinformacji zdrowotnej. Połączenie kompetencji NASK w obszarze cyberbezpieczeństwa i analizy infosfery z ekspercką wiedzą GIS w zakresie zdrowia publicznego wzmacnia zdolność państwa do reagowania na zagrożenia informacyjne.

Dzień Służby Cywilnej to święto obchodzone w Polsce 17 lutego, ustanowione na pamiątkę uchwalenia pierwszej ustawy o państwowej służbie cywilnej z 1922 roku. To okazja do podkreślenia roli urzędników i pracowników administracji publicznej w budowaniu sprawnego, bezpiecznego i odpornego państwa.

O służbie cywilnej

Służba cywilna to przede wszystkim ludzie - członkowie korpusu służby cywilnej. Naszym zadaniem jest zapewnienie sprawnego funkcjonowania administracji rządowej, niezależnie od sytuacji politycznej i zmian rządów.

Obchodzone dziś święto to dobry moment, by powiedzieć wprost: państwo działa dzięki ludziom. Kompetentnym, odpowiedzialnym i często niewidocznym na pierwszej linii.

Służba cywilna w GIS

Pracownicy i urzędnicy służby cywilnej są zatrudnieni także w Głównym Inspektoracie Sanitarnym, realizując zadania we wszystkich departamentach, biurach i na wszystkich szczeblach. Nadzorują i kreują działania w zakresie zapobiegania i minimalizacji negatywnych skutków zdarzeń w obszarze zdrowia publicznego.

Pracownica GIS z Odznaką Honorową za Zasługi dla Służby Cywilnej

Podczas tegorocznych obchodów Dnia Służby Cywilnej wyróżniający się członkowie korpusu służby cywilnej z całej Polski otrzymali Odznakę Honorową za Zasługi dla Służby Cywilnej. Wśród uhonorowanych znalazła się Urszula Musiał, dyrektor Biura Dyrektora Generalnego GIS. Serdecznie gratulujemy!

Dołącz do korpusu służby cywilnej!

Kto może dołączyć do korpusu służby cywilnej? Zależy nam na profesjonalistach, dlatego przyszli członkowie korpusu muszą przejść procedurę kwalifikacyjną, która wyłoni najlepszych - fachowców w swoich dziedzinach, mających predyspozycje do pracy w administracji, rzetelnych, lojalnych wobec państwa i życzliwych dla obywatela.

Dołącz do nas: Baza ogłoszeń o naborach i ich wynikach

Według danych GIS w Polsce co roku notuje się ponad 4 tysiące zachorowań na gruźlicę, coraz większym wyzwaniem stają się szczepy wielolekooporne. Dzięki sprawnej realizacji Programu Szczepień Ochronnych, który obejmuje obowiązkowe szczepienie przeciwko gruźlicy liczba zachorowań u dzieci pozostawała dotychczas w naszym kraju na niskim poziomie (dane ECDC/WHO).

W ramach działań profilaktycznych w populacji polskich noworodków wykonywane są rutynowo badania przesiewowe w kierunku wybranych chorób wrodzonych w celu wczesnego wykrycia i jak najszybszego włączenia odpowiednich interwencji terapeutycznych.

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez MZ we wrześniu 2025 uruchomiono pilotażowe badanie przesiewowe w kierunku nowych jednostek chorobowych, uwzględniające ciężkie złożone niedobory odporności (SCID – ang. severe combined immunodeficiency).

SCID jest bardzo rzadką (około 5 przypadków rocznie w Polsce), uwarunkowaną genetycznie chorobą układu odpornościowego, z którą wiąże się wysoka podatność na zakażenia. Nowe badanie przesiewowe umożliwia wczesne wykrycie SCID i szybkie rozpoczęcie leczenia oraz postępowania profilaktycznego. U noworodków z zespołem SCID, które zostały zaszczepione przeciw gruźlicy występuje istotnie podwyższone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych dlatego zgodnie z komunikatem MZ i GIS będą one obejmowane specjalistyczną opieką uwzględniającą wdrożenie profilaktycznego leczenia przeciwprątkowego w celu zapobieganiu występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Podsumowując, zgodnie ze stanowiskiem MZ i GIS: 1) wprowadzenie pilotażu badań przesiewowych w kierunku SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do szczepienia przeciw gruźlicy, 2) dzieci z wykrytym SCID, które zostały zaszczepione BCG mają zostać niezwłocznie objęte specjalistyczną opieką uwzględniającą profilaktyczne leczenie przeciwprątkowe. W takiej, wyjątkowo rzadkiej sytuacji, wczesne wykrycie SCID pozwala na wcześniejsze niż przed wprowadzeniem pilotażu wdrożenie postępowania terapeutycznego.

W przypadku trwałego rozszerzenia katalogu badań przesiewowych o SCID po zakończeniu pilotażu należy podjąć dyskusję w interdyscyplinarnym gronie ekspertów uwzględniając: 1) możliwość przyspieszenia realizacji badania w kierunku SCID w celu uzyskania wyniku przed wypisaniem noworodka ze szpitala, 2) optymalizację organizacji odroczonych szczepień BCG w trybie ambulatoryjnym, 3) ewentualne modyfikacje programu szczepień obowiązkowych.

Zima sprzyja nasileniu infekcji sezonowych – grypa i RSV mogą być szczególnie groźne dla wrażliwych grup pacjentów. O aktualnych zagrożeniach epidemiologicznych oraz szczepieniach noworodków przeciw gruźlicy podczas pilotażu badań przesiewowych mówił Główny Inspektor Sanitarny dr n. med. Paweł Grzesiowski na briefingu prasowym.

Grypa

- Ostatnie tygodnie, zarówno w Polsce, jak i w większości krajów Europy, to czas dużej aktywności wirusów sezonowych. Rośnie zwłaszcza liczba osób chorujących na grypę i – w mniejszym stopniu - infekcje wywołane RSV, natomiast na średnim poziomie utrzymuje się liczba zachorowań na COVID-19 – wskazuje dr Paweł Grzesiowski. - Wbrew popularnym opiniom niskie temperatury, które panowały w ostatnich tygodniach, nie wymrażają wirusów. Osoba, która ulegnie wychłodzeniu, łatwo może złapać infekcję. Na naszą odporność negatywnie wpływa także smog, który teraz w wielu miejscach jest bardzo nasilony. Jeśli nie musimy wychodzić, warto zostać w domu.

Z najnowszych danych wynika, że zachorowalność na grypę rośnie bardzo dynamicznie –  na przełomie stycznia i lutego w ciągu tygodnia zachorowało blisko 400 osób na 100 tys. mieszkańców kraju - ale łączna liczba zachorowań wciąż jest niższa niż przed rokiem. W tym sezonie zachorowało ponad 430 tys. osób – to jednak wciąż mniej niż przed rokiem (w sezonie 2024/25 zachorowało blisko 694 tys. osób). Ponad 21,6  tys. osób trafiło do szpitali z powodu powikłań, a ponad 1 tys. osób zmarło (przed rokiem – odpowiednio 30,3 tys. i 1,5 tys.).

Dominującym podtypem pozostaje wirus A(H3N2), czyli tzw. wariant K, który nie wykazuje szczególnej zjadliwości. Charakterystycznymi objawami grypy są: gorączka, bóle mięśniowe, osłabienie i kaszel. Niepokojącymi objawami, wymagającymi szybkiego kontaktu z lekarzem, są natomiast zaburzenia oddychania czy problemy z układem krążenia.

- W najbliższym czasie spodziewamy się dużego obciążenia placówek medycznych POZ oraz SOR i szpitali – zwraca uwagę Główny Inspektor Sanitarny. – Aby ograniczyć rozprzestrzenianie się choroby, zalecamy organizację stref przyjęć dla pacjentów z objawami infekcji, ich testowanie, zapewnienie izolacji kropelkowo-powietrznej, wprowadzenie masek ochronnych, zabezpieczenie dostępności leków przeciwgrypowych i szczepienia personelu, zarówno medycznego, jak i pomocniczego.

Dr Grzesiowski przypomina także, że nadal warto się zaszczepić przeciw grypie – sezon grypowy trwa od października do maja. Szczepionki, również te objęte refundacją, są dostępne zarówno w przychodniach POZ, jak i w aptekach. Szczepienia zalecane są przede wszystkim dzieciom, seniorom, personelowi medycznemu i pracownikom oświaty i opieki społecznej.

Wciąż aktualne są także zasady niefarmakologicznego przerywania łańcucha zakażeń:

• higiena rąk,
• higiena kaszlu,
• maski fp2 w placówkach medycznych oraz opieki długoterminowej,
• dystans społeczny,
• zmniejszenie mobilności i udziału osób z grup ryzyka w zgromadzeniach,
• wprowadzanie pracy zdalnej w większym zakresie.

Więcej informacji o grypie

Zakażenia wirusem RSV

W ostatnich tygodniach wyraźnie rośnie także liczba osób zakażonych wirusem RSV – szczególnie dzieci poniżej 4 lat.

Syncytialny wirus oddechowy (RSV - respiratory syncytial virus) to powszechny wirus układu oddechowego, który powoduje zazwyczaj objawy przypominające przeziębienie.
Chociaż większość przypadków jest łagodna (osoby zakażone wirusem RSV zwykle wracają do zdrowia w ciągu około tygodnia bez konieczności leczenia), RSV może zaostrzyć istniejące schorzenia i powodować poważne komplikacje, które mogą zagrażać życiu. Najbardziej zagrożone są wcześniaki i dzieci poniżej 6. miesiąca życia, osoby powyżej 65. roku życia oraz osoby z osłabionym układem odpornościowym lub istniejącymi wcześniej schorzeniami, takimi jak cukrzyca, choroby serca i choroby płuc. Kobietom w ciąży i seniorom zaleca się szczepienie przeciwko tej chorobie.

Więcej informacji o zakażeniach wywołanych RSV

Szczepienie przeciw gruźlicy

Główny Inspektor Sanitarny przypomniał także, że w Polsce wciąż obowiązuje szczepienie noworodków przeciw gruźlicy przed wypisaniem ze szpitala położniczego, a podanie jednej dawki tej szczepionki chroni dziecko przed najcięższymi postaciami choroby.

- Otrzymujemy sygnały, że wdrożone we wrześniu badanie przesiewowe noworodków w kierunku wrodzonych niedoborów odporności (SCID) powoduje u części rodziców wątpliwości co do szczepienia dziecka przeciw gruźlicy przed uzyskaniem wyniku tego badania. Gruźlica wciąż jednak jest w Polsce groźna. Szacuje się, że rocznie może urodzić się w Polsce 4-5 dzieci z zespołem SCID, a chorych na gruźlicę diagnozuje się w ciągu roku ponad 4 tys. Oznacza to, że ryzyko zakażenia noworodka gruźlicą jest istotnie wyższe niż ryzyko wykrycia u niego SCID – podkreśla dr Grzesiowski.

Szczepienie noworodków przeciw gruźlicy (BCG) w pierwszej dobie życia jest w Polsce powszechne i obowiązkowe, a ponadto uzasadnione obecną sytuacją epidemiologiczną. Nowe badanie przesiewowe umożliwia wczesne wykrycie SCID (ciężkiego złożonego niedoboru odporności) i natychmiastowe rozpoczęcie leczenia. W przypadku dziecka z wykrytym SCID, które zostało zaszczepione BCG, niezwłocznie wdrażane jest profilaktyczne leczenie przeciwprątkowe.

Wspólny komunikat MZ i GIS na temat szczepień noworodków przeciw gruźlicy

Szczepienie noworodków przeciw gruźlicy (BCG) w pierwszej dobie życia jest w Polsce powszechne i obowiązkowe, a ponadto uzasadnione obecną sytuacją epidemiologiczną. Szczepionka BCG chroni dzieci, szczególnie najmłodsze, przed najcięższymi postaciami gruźlicy. Nowe badanie przesiewowe umożliwia wczesne wykrycie SCID (ciężkiego złożonego niedoboru odporności) i natychmiastowe rozpoczęcie leczenia. W przypadku dziecka z wykrytym SCID, które zostało zaszczepione BCG, niezwłocznie wdrażane jest profilaktyczne leczenie przeciwprątkowe.

Wprowadzenie pilotażu badań przesiewowych w kierunku SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do szczepienia BCG.

W związku z wyższym ryzykiem zachorowania na gruźlicę (4236 przypadków w 2024 roku) nieszczepionych noworodków i niemowląt niż  podania szczepionki BCG dziecku z zespołem SCID (obecne ryzyko wystąpienia SCID wynosi 1/55 000–60 000 urodzeń żywych, co daje 4-5 przypadków na rok w Polsce), szczepienia przeciw BCG noworodków pozostają priorytetem. Nie zmieniło się to po uruchomieniu ogólnopolskiego pilotażu badania przesiewowego noworodków w kierunku ciężkiego złożonego wrodzonego niedoboru odporności (SCID) w ramach finansowanego przez Ministerstwo Zdrowia Programu Badań Przesiewowych Noworodków.

Celem nowego badania przesiewowego jest wczesne wykrycie SCID i natychmiastowe rozpoczęcie leczenia przyczynowego.

Każde dziecko z rozpoznanym SCID zostaje objęte opieką Centrum Zdrowia Dziecka. W przypadku dziecka, u którego wykryto SCID i które zostało zaszczepione szczepionką BCG, może być wdrożone profilaktyczne leczenie przeciwprątkowe, które skutecznie zapobiega wystąpieniu niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Nie ma racjonalnych przesłanek do odraczania szczepienia BCG do czasu wykluczenia zespołu SCID na podstawie badania przesiewowego.

Przed wykonaniem szczepienia lekarz przeprowadza obowiązkowe badanie kwalifikacyjne, które pozwala wykluczyć przeciwwskazania do szczepienia, w tym poprzez szczegółowy wywiad dotyczący wrodzonych niedoborów odporności w rodzinie noworodka. W przypadku dzieci, u których lekarz stwierdza realne ryzyko choroby, szczepienie BCG zostaje odroczone.

Czas oczekiwania na wynik badania przesiewowego w kierunku SCID wykonywanego przez Instytut Matki i Dziecka w Warszawie wynosi obecnie ok. 5-12 dni, czyli wynik jest dostępny zazwyczaj po wypisie dziecka ze szpitalnego oddziału noworodkowego.

Rodzice dzieci, u których odroczono termin wykonania szczepienia BCG, są zobowiązani do uzupełnienia tego szczepienia w jak możliwie jak najkrótszym czasie po wypisie dziecka ze szpitala.

Aby zapewnić jak największą dostępność do szczepień uzupełniających BCG poza oddziałami noworodkowymi, szczepienie to może być realizowane w punktach szczepień przy oddziałach szpitalnych lub w ramach wskazanych na terenie danego powiatu placówek podstawowej opieki zdrowotnej.

W przypadku odroczenia terminu szczepienia BCG obowiązkiem personelu oddziału noworodkowego przy wypisie jest wskazanie rodzicom dziecka sposobu uzyskania wyniku badania przesiewowego oraz wskazanie miejsca wykonania uzupełniającego szczepienia BCG.

Lista punktów szczepień realizujących szczepienia uzupełniające BCG u noworodków i niemowląt zostanie opublikowana na stronie MZ i GIS. Jeżeli pojawi się problem z uzyskaniem szczepienia dziecka, wsparcie zapewni właściwa powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna .

Informacje dodatkowe

Badania przesiewowe

Wszystkie noworodki w Polsce badane są w kierunku 30 chorób wrodzonych w ramach programu polityki zdrowotnej państwa pn. „Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata 2019-2026”. Celem tych badań jest wczesne wykrycie genetycznie uwarunkowanej choroby, co daje możliwość wczesnej interwencji i podjęcia leczenia dziecka. Od 15 września 2025 roku rozpoczęto pilotażowe badania przesiewowe pod kątem 6 nowych jednostek chorobowych, w tym wrodzonych niedoborów odporności. Jest to grupa chorób, w przebiegu których dochodzi do zaburzenia działania układu odpornościowego i zaburzeń odpowiedzi immunologicznej. Największy problem kliniczny stanowią ciężkie, złożone niedobory odporności, w których pierwsze objawy kliniczne pojawiają się zazwyczaj w okresie wczesnoniemowlęcym, a ich przebieg może zagrażać zdrowiu i życiu dziecka z powodu zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych czy pasożytniczych. Ciężkie postacie SCID należą do grupy chorób ultrarzadkich - częstość występowania SCID szacowana jest na ≈1/55 000-60 000 urodzeń, co oznacza 4-6 przypadków rocznie w Polsce.

Wczesne wykrycie zespołu SCID umożliwia objęcie takich dzieci specjalistyczną opieką, w tym wdrożenie odpowiedniego leczenia (przeszczep macierzystych komórek krwiotwórczych, terapia genowa) oraz postępowania profilaktycznego. Noworodki z zespołem SCID, które zostały zaszczepione przeciw gruźlicy, wymagają monitorowania, a w uzasadnionych przypadkach, wdrożenia profilaktycznego leczenia, celem zapobiegania niepożądanym odczynom poszczepiennym.

Gruźlica i szczepienie przeciw gruźlicy

W związku z występowaniem w Polsce gruźlicy, zgodnie z wytycznymi WHO oraz obowiązującymi przepisami prawa, wszystkie zdrowe noworodki powinny być zaszczepione przeciw gruźlicy przed wypisem ze szpitalnego oddziału noworodkowego.

Gruźlica jest chorobą, która w dalszym ciągu stanowi znaczący problem zdrowotny w Polsce i na świecie.  Zapadalność w ostatnich latach wynosi ok. 9-11 na 100 tys. ludności i jest wielokrotnie wyższa niż częstość występowania SCID. Szacuje się, że rocznie w Polsce może urodzić się 4-6 dzieci z zespołem SCID, a nowych chorych na gruźlicę jest ponad 4 tys. Oznacza to, że ryzyko zakażenia noworodka gruźlicą jest istotnie wyższe niż ryzyko związane z zaszczepieniem przeciw gruźlicy dziecka z zespołem SCID . Głównym celem szczepienia BCG nie jest całkowite zapobieżenie zakażeniu, ale ochrona przed najgroźniejszymi, często śmiertelnymi powikłaniami gruźlicy. U nieszczepionego noworodka drastycznie rośnie ryzyko wystąpienia gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, które może prowadzić do trwałych uszkodzeń neurologicznych lub śmierci, jak również tzw. gruźlicy prosówkowej (rozsianej), w której prątki gruźlicy rozprzestrzeniają się drogą krwi do wielu narządów jednocześnie, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

W przypadku podjęcia decyzji o odroczeniu szczepienia przeciw gruźlicy w okresie noworodkowym, należy w jak najkrótszym czasie uzupełnić to szczepienie, ze względu na ryzyko zachorowania na gruźlicę.

Materiały dodatkowe

Szczegółowe informacje o programie badań przesiewowych

Opis programu na stronie internetowej MZ

Informacje dotyczące gruźlicy